فرمایش وغیره

مجموعه داستان

عبدالقادر بلوچ

____________________

• فرمایش وغیره
• عبدالقادر بلوچ
• 2003
• چاپ اول
• ناشر:

این اثر مطابق هیچکدام از قوانین بین‌المللی به ثبت نرسیده است.هر گونه تکثیر وفتوکپی آن چه برای نقل قول نقد و بر رسی و چه به منظور دیگر ممنوع نیست و احتیاجی به اجازۀ کتبی مؤلف ندارد.

                            فرمایش وغیره

                            مجموعه داستان

                           عبدالقادر بلوچ

                           طرح روی جلد: سارا بلوچ

آدرس الکتریکی:peerok@hotmail.com

فهرست

 فرمایش

 یکنواختی

 سقوط

 ترس

 جواب

 نامه ای از ایران

 نان

مسکن

آزادی       

هیجان

حراج

وحشت

آقای جرج

زندگی

رفت وآمد

شام کریسمس

تقدیم به زجر کشیدگان دیارم

پیشگفتار

پرنده‌ای که یک بال داشته باشد محکوم است از خیر آسمان بگذرد. برای پرواز د ر آسمان اد بیات دو بال «سواد» و «استعداد» لازم و ملزوم همدیگرند. اما درعصرجدید، مادیات به قدری حیاتی شده که با فشار خاص خود قدرت این دو بال را به تحلیل می‌برد. و بی بضاعتی است که تا سقف بلند نشده خیلی‌ها را به زمین کوبیده. حالا مدتهاست آدمهایی که حداقلی ازمادیات ندارند خودشان می‌روند و گم می‌شوند.

تا جایی که می‌دانم اکثر ما وقتی به دنیا آمده‌ایم پدرمان  دو تومان از جایی قرض گرفته تا بتواند هزینه‌های آمدنمان را تحمل کند. یعنی می‌شود گفت: ما با منها به دنیا آمده‌ایم. همان «منها» بود که مثل گلوله برفی راه افتاد و بهمنی شد و روی ما سقوط کرد. حکایتها بعد از«بهمن» شروع می‌شود و ما زیر بهمن گرفتار مانده‌ایم.

تشکر می‌کنم از فرامرز پور نوروز گرامی که کمک‌های بی دریغ مادی و معنویش نه تنها این مجموعه را به د نیا آورد بلکه مجموعه داستان «یک وجب از تاریکی» را نیز آماده انتشار کرد.

از ایرج رحمانی نازنین به خاطر راهنماییهای فنی و انتخاب نام کتاب قدردانی می‌کنم.

                                                عبدالقاد ر بلوچ

                                                ونکوور- کانادا

                                                 جولای 2003

فرمایش

نوشتن داستانهایی از قبيل فرانک و کاترين اصلا کار من نيست.

  سه سال قبل در مغازه‌ای که من کار می‌کردم فرانک سر وکله‌اش پيدا شد و  اصرار داشت که او را  بنویسم. يک شب فوق‌العاده سرد و بورانی که خسته و درمانده از مغازه بیرون آمدم، او منتظر من بود و پيشنهاد کرد که مرا برساند.

 وقتی روی صندلی ماشين لم دادم و او ماشين را از جا کند،  دلم می‌خواست در جا بخوابم . اما فرانک می‌خواست که نوشته شود . حتی فکرش مرا به خنده می‌انداخت . کسی تا حالا نديده بود که من داستانی به آن بلندی نوشته باشم. او را سر دواندم.  اما در تمام مسير مثل يک سوژه حرفه‌ای خودش را از زوايای مختلف به من

 نشان می‌داد. حتم دارم ده‌ها نويسنده اورا روی هوا می‌قاپيدند. نوشتنش راحت، پيچيده و فيلسوفانه بود  و اگر نوشته می‌شد همه را خوشحال می‌کرد. خوانندگان به طور قطع و يقين تا تمام شدن داستان آنرا به زمين نمی‌گذاشتند.

اما برای من موضوع  فرق می‌کرد. من در نويسندگی هنوز به مقامی نرسيده در فکر بودم که استعفا بدهم. به همين خاطر رک و پوست کنده به فرانک گفتم بهتر است برود پی کارش. اما او هر شب در پايان کار به سراغم می‌آمد و با رساندن من به خانه از من می‌پرسيد که اگراو نوشته شود چگونه نوشته‌ای خواهد شد! و اصولا چه بکند که نوشته‌ای  بشود که می‌خواهد! ومن نيمه خواب و نيمه بيدار خسته از ساعتها کار جوابهايی به او مي‌دادم.

 هم فرانک سوژه هوشياری بود، هم نويسنده سختگیر.  و اين کار را برای هر دوی ما مشکل می‌کرد. من اطمينان داشتم که از کنارش خواهم گذشت، اما فرانک از موقعيت بهتری برخوردار بود و مثل تمام کسانيکه از موقعيت بهتری برخوردارند، می‌توانست روند مسائل را تحت تاثير قرار دهد.

    یک شب که مرا به خانه می‌رساند، پيله کرد که از بی دل ودماغی من سر در بياورد. تمام مسير را مقاومت کردم.  پيله کردن  سوژه‌ها برای من امری است عادی. اما نزديکی خانه، او وجود مرا زير علامت سئوال برد. بی دل و دماغی مرا از شرايطی دانست که من بر اثر ندانم کاری و سهل انگاری خودم بوجود آورده‌ام. تازه او شرايطی  را که منجر به بی دل و دماغی من شده  وهمی  بيش ندانست و بر اين برداشت غلط خود ارزش علمی داده نطق لاينقطع و غرايی را شروع کرده بود. وقتی ديدم کاملا از خلوتی بیراهه‌ای که در آن  افتاده برای سرعت گرفتن استفاده می‌کند تمام قبضهای عقب افتاده برق، آب، و تلفن را جلويش کوبيدم و از او پرسیدم: اینها و اين همه کاری که هفت روز هفته می‌کنم آيا دل و دماغی برای کسی می‌گذارد؟  عينيتی که جلو رويش بود ملموس‌تر از آن بود که بشود با فلسفه و منطق و علم با آن بازی کرد. سکوتی بين ما حکمفرما شد.  

      من از اينکه تا اين اندازه ناتوانی و در ماندگی‌ام را به او نشان داده بودم احساس بدی داشتم. اما خوشحال  بودم که اين سوژه‌ی  سمج مرا رها خواهد کرد. يا به سراغ نويسنده حرفه‌ای‌تری می‌رود، يا مثل هزاران سوژه‌ای که هستند و نوشته نمی‌شوند، در جهان اطراف ما گم می‌شود. 

  اما او کارعجيبی کرد. تمام قبضهای مرا برداشت ودرجيبش نهاد و گفت: اينها را فراموش کن. اينها را من خواهم پرداخت.

برای اولين بار آن شب که مرا پياده کرد  احساس عجيبی داشتم. دلم می‌خواست کاش نويسنده نبودم.

 آدم  وقتی فقير هست خيلی چيزها نباید باشد. نويسنده‌ای که سوژه او قبض‌های معوقه‌اش را بپردازد، فاتحه‌اش  خواندنی است و چه بيهوده وقت خوانندگان خود را با نوشته‌های خود برباد می‌دهد. به سراغ نوشته‌های خودم رفتم و همه آنها را پاره کردم  و سوژه‌ها در جهان هستی رها شدند.            

به خودم گفتم: گوشهايت را باز کن اگر تو نويسنده هستی از امروز ديگر ننويس. ثابت کن که تو می‌نويسی نه اينکه کسی تو را می‌نويسد. ننويس، چيزی برای نوشتن وجود ندارد آنچه هست سوژه است و بس. اما کاش به همين راحتی بود.  نشسته،  خوابيده، در حال کار، هر کجا که بودم سوژه‌ها  از سر وکول هم بالا می‌رفتند. کرم نوشتن حرکت می‌کرد و عطشی مبهم مرا برای نوشتن وسوسه می‌کرد.

  در بين سوژه‌ها فرانک تنها سوژه‌ای بود که حتم داشتم اگر قلم به دست بگيرم چاره‌ای جز نوشتن او نخواهم داشت . برای همين رابطه‌اش دورادوربا من محفوظ ماند. علی‌الخصوص نوری که  در خانه می‌تابيد و آبی که از لوله‌ها می‌ريخت وارتباطی که من با جهان داشتم، هر ثانيه ياد آور سوژه‌ای به نام فرانک بود. برای بی حساب شدن تصميم گرفتم نويسنده باشم، بنويسم، سوژه‌ها راببينم وبه آنها بپردازم.                                                             

شنيده بودم که نويسندگانی با شخصيتهای داستان خود کلنجار رفته‌اند و شخصيتها  گاه پايشان را از گليم خود درازترکرده  و در زندگی خصوصی نويسنده هم دخل و تصرف کرده‌اند. اما هميشه از اين نوع نوشتن بدم می‌آمد. يک نويسنده، يا داستانی برای گفتن دارد يا ندارد. يا سوژه‌هایی برای پرداختن وجود دارد يا ندارد. اين ادابازيها که نویسنده به شخصيت‌های داستان جان بدهد و آنها را همبازی خود و يا خود را همداستان آنها بکند، از آن حرفهاست! اما حالا که با فرانک روبرو شده‌ام پی برده‌ام که نويسنده هم عليرغم تمام داد و فریادی که برای آزادی می‌کند آزاد نيست. با تمام کوششی که دارد تا دست و بال همه را باز کند، خودش  به شدت دست و بالی بسته دارد و مثل تمام خوانندگان خود گاهی ديکته‌هايی را می‌نويسد که کسانی نه چندان دوست داشتنی  ديکته می‌کنند.

 فرانک فکر می‌کند که من  جادوگر بزرگی هستم و واژه‌ها را به هر نحوی که می‌خواهم می‌توانم رديف کنم. در صورتيکه اشتباه می‌کند. امروز دنيا فرق کرده است نويسند‌گان آنقدر به ناتوانی خود واقفند که دست از نوشتن می‌کشند و ميان مردم گم وگور می‌شوند.  خوانندگان چنان بی خیال می‌شوند که فرقی بين بودن و مردن و گم شدن نویسنده نمی‌توانند تشخيص دهند و گاه شخصيت‌های داستان با نويسنده دست به یقه می‌شوند ودر خيلی موارد قلم را از دست او می‌گيرند و صحنه‌های بسياری از داستان را خود می‌نويسند. و واژه‌ها مشخصا علاقه خود را از اينکه زير نفوذ نويسنده باشند از دست داده اند،  و خيلی موارد چنان بد می‌نشینند که به راحتی می شود تشخيص داد که به ميل خود نشسته‌اند و

 تره‌ای هم برای نويسنده خرد نکرده اند!                   

  در پايان يک روزکاری سخت که چهارده ساعت کار کرده‌ام و پاهايم به شدت درد می‌کند فرانک بيرون منتظر من است.  يک آهنگ فرانسوی از ضبط ماشين پخش می‌شود. من با صدای ناله‌های خواننده ايجاد ارتباط می‌کنم‌. دلم می‌خواهد جاده و شب تا ابديت ادامه می‌يافتند و من آنقدر می‌رفتم تا گم شوم. اما می‌دانستم که بايد پاسخی به فرانک بدهم. دلم می‌خواهد به او بگويم سوژه‌ی من قورباغه‌ای است در برکه‌ای دور دست.  من علاقه به نوشتن داستانی که فيلسوفی  ديوانه يا پولداری ماجراجو شخصيت آن است، ندارم. دلم می‌خواهد به او بگويم من با شهر و شهرنشينی مخالف نيستم اما دلم می‌خواهد در غار زندگی کنم تا آزاد باشم.  نويسنده‌های گرفتار آزاد نمی‌نويسند و نوشته‌های يک گرفتار هرگز آزادی نمی‌آورد.

    اما امروزه تفاوتی بین يک نويسنده و يک سوداگر بازار نمانده است. امروزه همه چيز و همه کس شبيه هم شده و من بايد کار يک  بند باز را بکنم. بايد قلم را  آنقدر به «چپ» بدهم تا از نویسنده بودن نیفتم. اما در جا باید آنرا آنقدر به «راست» بدهم تا از نان خوردن نيفتم!

 داستانم را آغاز می کنم:

يکی بود يکی نبود. در زمانهای  بسيار بسيارقديم شخصی بود به نام فرانک که من از گذشته‌اش  هيچ نميدانستم و علاقه هم نداشتم که بدانم...

 فرانک اعتراض می‌کند. می‌گويد اصلا دوست ندارد اينگونه نوشته شود. حيرت زده نگاهش می‌کنم. حدس زده بودم که بيچاره‌گی تا پشت در خانه نويسندگان آمده اما نمی‌دانستم وارد خانه هم شده.

 فرانک گفت ببين تو چرا به خودت زحمت می‌دهی من توقع زيادی از تو ندارم. من شنیده‌ام که خيلی از نويسندگان به شخصيت‌های داستانهای خود چيزهایی می‌آموزند که آنها می‌توانند از ديوار عبور کنند.  او گفت تو به عنوان يک نويسنده توانایی آنرا داری که زمان را کمی قلقلک کنی. برای اين کار به يک شخصيت ديوانه وعلاقمند احتياج داری. خوب من در اختيار تو هستم.

 آن شب را خيلی با هم چانه زديم. اما فرانک به کمتر از داستان «انرژی» رضايت نمی‌داد. برای او توضيح دادم که انرژی داستانی است که من خود شخصيت آن داستانم! چگونه  می‌شود او را وارد داستانی کرد که مال من نيست!

فرانک گفت تو در داستان  انرژی بمان. من راه  ورود به آنرا می دانم وقتی وارد شدم تو شخصيت آشنای من در آن داستان باش و مرا برای ماندن در آن داستان کمک کن.

بعضی وقتها چنان انسان بی جواب می‌شود که چاره‌ای جز سکوت ندارد و متاسفانه همه فکر می‌کنند سکوت علامت رضاست. من سرگردان داستان انرژی گوشه‌ای مثل خر در گل مانده بودم که فرانک وارد داستان شد. در داستان انرژی آنقدر آدم حيرت می‌کند که با حيرت اخت می‌شود. برای همين از ديدن فرانک در آن داستان متعجب نشدم. حالا ديگر او را می‌شناختم.

به او گفتم داستان انرژی داستان جنگ اضداد است  و شخصيت اين داستان بايد  نقش  تکامل را بازی کند. بايد هر لحظه به وسط اين جنگ شيرجه برود. بعد آهسته از آن بيرون بيايد بدون آنکه کليت خود را از دست بدهد. فرانک می‌خواست جايش را در آن داستان نشان بدهم. حق داشت. هر کسی اين اشتباه را می‌کند. در وسط امواج خروشان اقيانوس امکانی نيست که چشم کسی به کاهی بيفتد. اگر هم بیفتد، چگونه می‌شود برايش جایی معين کرد. فرانک مانده بود که من چگونه در اين بی جايی هستم و آنقدر بودنم ملموس بوده که او مرا تا به خانه  می‌رسانده و جان کندنم را در رستورانی می‌ديده و خوانندگانی نوشته‌هايم را می‌خوانده‌اند.

 دستش را گرفتم بردم  خط اعتدالِ «هستی» را که در جايی خیالی بين نيروهای مثبت ومنفی می‌درخشد نشانش دادم، از لغزندگی‌اش به هراس افتاد. يادش رفته بود که سوژه است مثل خوانندگان، اعتيادش به «واژه» بیداد می‌کرد. کمی انرژی ديگر از حسابم برداشتم آنهارا به واژه تبديل کردم و مثل باران بر سرش باراندم . مثل زمينی تشنه  قطره‌ای را نمی‌خواست از دست بدهد، آخرش تشنه‌تر از قبل اما ساکت کنار قهوه خانه‌ای در کنار منزل ما به هستی باز گشتيم. خستگی از تن من رفته بود. انرژی را که  به خواننده می‌دهی معادلش را او قدرت پس می‌دهد. آن قدرت حيات می‌دهد. اما هيچکس نمی‌داند که نوشتن سوژه‌ها راحت نيست. سئوال‌هايشان را بايد نويسنده جواب بدهد. اين دنيآ پراز «چرا» هست.  حواست نباشد سوژه ترا با آنها خفه خواهد کرد.

زندگی برای هفته‌ای مرا می‌ربايد.  دوباره که فرانک پيدايم می‌کند با کاترين می‌آید. کاترين زنی است زجرکشيده، تيزهوش با انرژی و مثبت. فرانک می‌خواهد نظر بدهم که آيا کاترين زن خوبی است  که او ازدواج  کند! از خنده روده بر می‌شوم . خودکارم را می‌بندم می‌گذارم در جيبم و می‌پرسم مگر توفکر می‌کنی نويسنده همه چيز را می‌داند؟ و يا هر چیزی را که نوشته درست است؟ برو برای خودت زندگی کن. تو که شخصيت بی فکر واندیشه‌ای نيستی. اگر بودی ترا داخل يک تيمارستان می‌نوشتم. تو به من پول قرض داده‌ای، مرا به خانه‌ام  می‌رسانی و در داستانی که نويسنده‌‌ای آنرا می‌نويسد  و من در آن سوژه‌ای بيش نيستم خودت را وارد کرده‌ای. می‌خواهی خودت را با من محک بزنی؟ فرانک خيره خيره نگاهم می‌کند و می‌خندد. می‌ماند چه بگوید. معلوم نیست به کاترین چه گفته. در حال رفتن همینطور مرا نگاه می‌کند.

یکماه بعد ازدواج کرده می‌آيند. اصرار می‌کند که او و کاترين مرا به خانه برسانند. می‌دانم که می‌خواهد راجع به بچه‌دار شدن بپرسد.  تا هزار سال ديگر من کاترین را نخواهم نوشت. اصلا کاش می‌شد طلب فرانک را می‌دادم و داستان را همينجا تمام می‌کردم . اما پول دست نويسنده نمی‌آيد و کمتر زن و مردی هست  که بعداز ازدواج از خير بچه‌دار شدن بگذرد. من و فرانک می‌خواهيم کاترين را نديده بگيريم. اما او هست، حضور دارد. يا بايد به بازيش بگيريم يا بايد دست از بازی بکشيم.

فرانک اصرار می‌کند از خوبيش سوء‌استفاده کنيم اما نويسنده داستان انرژی من نيستم، هر کس که هست رويش را آنطرف می‌کند خودکارش را می‌بندد می‌گذارد داخل جيبش.  من می‌دانم که بايد برويم برای خودمان زندگی کنيم.

تابستان شده. هوا گرم است و روزها بلند. کار همچنان هست وخسته کننده. فرانک و کاترين و بچه‌شان گم و گور شده‌ اند. شب که جنازه‌ام را از سر کار داخل قطار می‌اندازم به سبکی و راحتی يک پرنده وارد داستان می‌شوم و به تنهايی مسير را پرواز می‌کنم و فکر می‌کنم تا هر چه بيشتر سر در بياورم که نويسنده چگونه قلم را به رقص در می‌آورد و چطور از اين همه نامفهومی دنيايی از معنا را رقم می‌زند. اما گيج‌تر از قبل به خانه می‌رسم. سعی می‌کنم از آنچه که از داستان انرژی به ارمغان آورده‌ام بهره بگيرم. تلاش می‌کنم عقل را با خودم در عالم خواب ببرم. اما تا می‌خواهم وارد خواب بشوم از ذهنم می‌افتد و بعد هیچ نمی‌فهمم به  جز جسته گريخته‌ای از خواب‌هايی که زیسته‌ام.

من کنجکاوی ندارم اما بدهی من به فرانک باعث می‌شود که به فکرش باشم. تاسف آور است خیلی‌ها منتظرند که نويسند‌گان فکری به حال بدهی آنها بکنند، اما فکر نويسندگان را بدهيشان پر کرده است. از خودم بدم می‌آيد. برای قلم عصبانی می‌شوم.

 تصميم می‌گيرم به محض رسيدن به خانه بروم خودکارم را بشکنم، بروم سراغ نانم هر چطور شده نصفش کنم و با نصفش بدهی‌هايم را بپردازم. اما به خانه که می‌رسم همه خوابيده‌اند. هر چه می‌گردم سفره‌ای نمی‌بینم. شرمنده می‌شوم کليد ذهنم را خاموش می‌کنم تا در را برای سوژه پولدارتری که در می‌زند باز نکنم!

یکنواختی

دیروز صبح که از خواب بیدار شدم  از خورشید خبری نبود. اتفاقهای بسیار بزرگ باورشان کمی طول می‌کشد. ساعت هشت صبح بود که همهمه در محله پیچید. بیرون رفتم. هوا کاملا تاریک بود. کورتیس، تری، پدر بیانکا، آقای اقتصاد، مرد فلیپینی و ماریانا همه بیرون بودند. حالا همه مطمئن شدیم که اشتباه نکرده‌ایم و هر چه که هست اتفاقی است که برای خورشید افتاده است.

ما معمولاً توسط بچه‌هایمان از ته وتوی زندگی همدیگر خبر داریم. ولی ندرتاًً باهم ایستاده‌ایم چه رسد به حرف زدن. همان سلام و خداحافظی تمام پیوندهای آشناییمان بود.

  بچه‌ها که از ماجرا باخبر شدند بیشتر ذوق زده شدند. محله با اینکه غرق تاریکی بود وبا نورچراغهای برق کنار خیابان روشن می‌شد، شاهد اجتماع و بحث بچه‌های کوچک بود.

  کورتیس که با لیوان قهوه‌اش بیرون آمده بود، به طرف من و آقای اقتصاد که در مورد  آخرالزمان بحث می‌کردیم  آمد و پرسید: چه خبر شده؟

مرد فلیپینی از پله‌های جلوی منزلش پایین آمد بعد همانجا ایستاد وجواب داد: کسی خورشید رو دزدیده!

  ما هم با خنده همراهیش کردیم. پدر بیانکا جلوتر آمد وخندان گفت: شاید هم ترورش کرده باشن! ماریانا وتری هم که با هم حرف می‌زدند به طرف ما راه افتادند. تری که خیلی چاق هست به نرده‌ها تکیه داد و گفت: بهتر من که خیری از خورشید ندیدم. ماریانا پرسید: تکلیف  کارم چی میشه؟ باید رفت یا نرفت؟

آقای اقتصاد به ماریانا گفت: اگر خورشید پیداش نشه کار به  چه دردی می‌خوره؟

 بچه‌ها مسئله‌ی خورشید را انگار حل کرده بودند. حالا گرم از حضور ما سخت مشغول بازی بودند. گاهی به ما مراجعه می‌کردند و راجع به رفتن به مدرسه می‌پرسیدند. همه‌ی ما متفق‌القول بودیم که نباید به مدرسه بروند.

ماریانا گفت: اول باید تکلیف خورشید روشن بشه. کورتیس لیوان خالی قهوه‌اش را برد منزل و با یک رادیو برگشت. جمعیت کمی نزدیکتر شد. کورتیس رادیو را روشن کرد. گوینده از خلوتی خیابانها صحبت می‌کرد و نوید می‌داد که هر لحظه ارتباطش با یکی از دانشمندان صاحب نام وصل خواهد شد.

ماریانا سخت نگران بود. تازه توی یک بار کاری پیدا کرده بود. فکر می‌کرد این از شانس  بد اوست که خورشید گم شده!

   تری شانه‌هایش را بالا انداخت و گفت: معلوم هم نبود که این کارو تا آخر داشته باشی.

  پدر بیانکا گفت: اگه این همیشگی باشه خیلی‌ها کارشون و از دست میدن.

 گوینده‌ی رادیو می‌گفت در هیچ جای دنیا اثری از خورشید پیدانمی‌شود. مرد فلیپینی از بزرگی سوراخ لایه اوزون حرف می‌زد. تقریبا همه‌ی ما تعجب می‌کردیم که او چقدر می‌داند! از ذهن من گذشت که او با اینهمه اطلاعات در خانه‌های سازمانی ارزان قیمت چه می‌کند. ولی لهجه‌ی بد انگلیسی‌اش متوجهم کرد که اگر دانشمند هم باشد کاری نمی‌تواند پیدا کند. آقای اقتصاد هم تأیید کرد که زبان برای پیدا کردن کار مهمتر از مدرک است.

پدر بیانکا پرسید: یعنی میگی خورشید افتاده توی سوراخ اوزون؟

کورتیس با تعجب پرسید: یعنی توی همین چند سال این سوراخ اینقدر بزرگ شده!

  ماریانا همزمان صدایش در آمد که: ای خدا! 

مرد فلیپینی سیگاری روشن کرد. خندید و بعد کلی توضیح داد. آنقدرکه من  دستگیرم شد می‌گفت سوراخ لایه‌ی اوزون جلد کرده  خورشیدرو! آقای اقتصاد با خنده و شوخی گفت: والله فکر می‌کنم همون آخرالزمان خودمونه!

 با اینکه می‌خورد که شده باشد اما شیری، چیزی از آسمان نمی‌بارید.

گوینده‌ی رادیو که هنوز نتوانسته بود ارتباطش را با دانشمند مورد نظر برقرار کند از قول مقامات عالیرتبه به مردم توصیه می‌کرد که به بانکها هجوم نبرند وپولهای خودشان را بیرون نیاورند،او می‌گفت:  سیستم بانکی کاری به بود و نبود خورشید ندارد.

همه‌ی ما با هم به فکر رفتیم که برویم و به اندازه‌ایی که ماشینهای بانک پول میدادند‌، از حسابمان پول در بیاوریم.

     دسته جمعی به طرف مغازه‌ای که در محله بود راه افتادیم. بچه‌ها با جاروجنجال به دنبالمان راه افتادند. اولین باری بود که ما نزدیک بهم با بچه‌هایمان در خیابان راه میرفتیم.

      جلوی در مغازه جمعیتی بود. مغازه قفل بود و هر بار دربان پنج نفر را می‌گذاشت که وارد شوند. روی در ورودی تابلویی که با عجله نوشته شده بود، میگفت که بدون خرید نمی‌شود از ماشین پول برداشت! سیگاریها قطعا یک بسته سیگار می‌خریدند و سایرین هم چیزهایی برای بچه‌ها. تنها رادیو دار جمعیت کورتیس بود. صحبت یکی از دانشمندان توجه همه‌ی ما را جلب کرد. توضیحاتی که می‌داد بسیار پیچیده بود. مرد فلیپینی عصبانی بود و اصلاً حرفهای دانشمند را قبول نداشت. می‌خواست توضیح بدهد. اما جمعیت وادارش می‌کرد که ساکت باشد تا حواسشان به حرفهای دانشمند باشد. کمی بعد مرد فلیپینی دورتر از صف برای ماریانا توضیح می‌داد که باز اینها میخواهند از اتفاقی که افتاده بنفع خودشان استفاده کنند. او تقریباً داد می‌زد:

 اینها عادتشون شده. اما این بار کور خوندن. این اتفاق بزرگتر از اونه که یک کشور یا چند کشور بخوان ازش استفاده کنن! خورشید مال همه اس. حالا که گم شده، همه باید استفاده ببرن! اگر این خسارت بهره‌ای داره مال همه‌اس!

    آخرین پنج نفر که از مغازه بیرون آمدند، گفتند که ماشین بانک پولهایش تمام شده. اول من  و  آقای اقتصاد خواستیم یواشکی بزنیم به چاک برویم از بانکی پولی بکشیم بیرون، اما بچه‌های ما آنقدر به انگلیسی غر زدند که باند ما متوجه شد. به پیشنهاد کورتیس همه با ماشینها وبچه‌هایمان عازم شدیم. ماریانا با سه تا دخترهایش، تری با دخترش، پدر بیانکا و خانم و دختر و پسر دیگرش، آقا و خانم اقتصاد با بچه هایشان، من و خانم و بچه‌ها.

  این اولین بار بود بعد از پنج سا ل همسایگی که ما پشت سرهم توی خیابان میراندیم واز توی آیینه مواظب بودیم همدیگر را گم نکنیم. بانک بغل پمپ بنزین نسبتا خلوت بود. رادیو از طرف همه‌ی فروشگاه‌های بزرگ اعلامیه می‌خواند که باز هستند و هر کدام حراج‌های بزرگ گذاشته‌اند. ما دوباره به محله‌ی خودمان برگشتیم.

  تری گفت: این فروشگاه‌ها حرامزاده هستن. بند تنبان را حراج کردن اما قیمت نون و روغن همونیه‌ که بود.

ساعت دوازده ظهر را نشان میداد، اما تاریکی بر همه جا مسلط بود. تری گفت: اگرتوی حیاط خونه‌ی من بیایین، به هر کدوم یک سوسیس به سلامتی خورشید میدم. بچه‌ها با جاروجنجال از نرده‌های حیاط پریدند توحیاط تری. دختر تری با اینکه قدش کوتاه بود، سعی می‌کرد درِ کباب پز گازی را که توی حیاط بود باز کند. تری که بخاطر چاقی‌اش به سختی راه میرفت، رو به ماریانا کرد و گفت: اگر خورشید گم نشده بود بچه‌های تو حتما از گرسنگی پس میفتادن! چون تو سر کار بودی و من هم به کسی سوسیس نمی‌دادم. پدر بیانکا گفت : پس گم شدن خورشید برای ما خوب شد.

همه‌ی ما بیرون نرده‌های حیاط تری جمع شده بودیم. چشمم به داخل منزل افتاد. تلویزیونی کوچک و سیاه و سفید، مبلی پاره و رنگ و رو رفته، و لباسها ی دخترش همه جا ریخته بود. خیلی خجالت کشیدم. شیشه‌های خالی نوشابه مرا که توی حیاط خانه گذاشته بودم، یکبار دزدیده بود و من بدون آنکه بداند کلی به او فحش داده بودم.

کورتیس صدای رادیو را باز کرد. گوینده گفت که بر اساس محاسبات و پیش بینی‌های دانشمندان، خورشید بزودی ظاهر خواهد شد او هشدار می‌داد که دربسیاری از جاها ظهورش ناگهانی خواهد بود. تری شل شده بود. بچه‌ها ساکت بودند. در قیافه‌ی تک تک ما غمی نهفته بود. هوا انگار روشنتر شده بود! بچه ها نگران بودند و می‌خواستند بدانند به مدرسه می‌روند یا نه.

خورشید صاف آمد سرجایش. همه جا روشن شد!

تری کباب پز را خاموش کرد. بچه‌ها از نرده‌ها بیرون پریدند. ما از حضور هم خجالت می‌کشیدیم.

یواش یواش بدون خداحافظی جدا شدیم. آقای اقتصاد با عجله خداحافظی کرد که برود دنبال کار و زندگی. من به بچه‌ها گفتم: برید تو خونه کره خرها.

  زندگی در محله‌ی ما آغاز شده بود!

                        سقوط  

شخصی در بالای ساختمانی مرتفع از میله‌ای آویزان است. عده‌ای در پایین ساختمان جمع هستند و مرتب به شخص یاد آوری می‌کنند که باید مقاومت کند. او می‌داند که سقوط از آن ارتفاع یعنی چه. با اینکه صدای همه را می‌شنود، حوا سش آنقدر جمع است که برای صرفه جویی درانرژی حتی جواب یکی را هم ندهد. یکی از پایین داد می‌زند که:

 باورت را از دست نده، باید به خودت اطمینان داشته باشی.

 این تذکر با همه‌ی خوبیش کاملا بیفایده است. شخص قبل از شنیدن این توصیه هم هر دو دستش را به دور میله قلاب کرده. شرایط کاملا او را ترسانده. پایینی‌ها نمی‌دانند، اما او همانجا که اصلا جایی برای  هیچ کاری جز نگرانی نیست، ازسنگینی بدن خود قفلی ساخته است.

یکی از پایین داد می‌زند:

ایمان داشته باش، خدا بزرگ است.

شخص آنرا می‌شنود، و حتی در دلش می‌گوید: یا خدای بزرگ.

مرد باورش را از دست نداده. به خودش اطمینان دارد، ولی  می‌داند سقوط یعنی نیستی. بیشتر از هر زمان دیگر ایمان دارد که خداوند قادر است هر کاری بکند. ولی دستهایش دارند بی ایمانی می‌کنند.

  شخص برای اولین بار داد می‌زند: دیگه نمیشه، من دارم می‌افتم!

و همه از پایین داد می‌زنند که باید مقاومت کند. حتی یکی عصبانی می‌شود و داد می‌زند که بچه نیست وبا تشر می‌گوید:

دارم می‌افتم یعنی چه؟ خودتو محکم نگهدار.

شخص با تمام قوا به دستهایش دستور می‌دهد که دست از نفهمی بردارند ومحکم به میله بچسبند. اما این دستور را عصبها تا سر شانه می‌برند واز آنجا به بعد پاسخی نمی‌آید.

دستها دست از کار کشیده‌اند. شخص نمی‌تواند با آنها ارتباط برقرارکند. حالا فقط قفلی که سنگینی بدن شخص با استفاده ازنیروی جاذبه ساخته انگشتهای درهم قلاب شده را به میله چسبانده است.

شخص دیگر گوش نمی‌دهد. شاید هم درستش این است که نوشته شود، گوش شخص دیگر نمی‌شنود. اینجاست که شخص از اشخاص جدا می‌شود.

 خودش هم حس نکرد که کی قفل دستهایش شکست.

از پایین هر کس به فراخور دانش خود اظهار ناراحتی می‌کند. یکی حتی با فحش دادن به شخص، غم عمیق خود را از سقوط شخص بیان می‌کند. گر چه قلبش چنان می‌زند که چه بسا قبل از سقوط کامل به مرگش بینجامد، اما هوشش هنوز سر جاست. با خودش می‌گوید: شاید اگر یکی از اینهایی که از پایین حرف می‌‌زدند  بفکر چاره بودند،  من سقوط نمی‌کردم.

     پایان این داستان را در صفحه‌ی حوادث روزنامه‌های فردا بخوانید.

                                         ترس

کنارخانه ما قبرستانی است. مدتیست آنجا پاتوق من شده. یادم نیست چطور شد که پایم به قبرستان باز شد. اما حالا هر روز به انجا می‌روم.

چند روزپیش کارعجیبی کردم. کنار یکی از قبرها  قبری حاضر و آماده بود. هوس کردم بروم آن تو دراز بکشم تعجب می‌کردم. پیشترها تا اسم قبرستان را می‌آوردند  می‌گفتند:

 به دوراز جان، به دور از آبادی.

 حالا را باش که آدم وسوسه می‌شود در یکی از آنها دراز بکشد!

دوروبرم را نگاه کردم. خبری نبود. آهسته پریدم داخل  قبرو دراز کشیدم.

یکهو انگار که آن پایین پنجره‌ای باشد داخل قبر بغل را دیدم.  پیر مردی آرام برای خودش دراز کشیده بود.  پیر مرد برگشت نگاهی به من کرد. انگارمرا می‌شناخت پرسید: آمدی؟ 

باور کنید یک سر سوزن ضربان قلبم عوض نشد که هیچ، بنظرم خیلی هم عادی آمد. پیر مردخیلی آرام داشت مردنش را می‌کرد. توی کارش وارد شده بود. پرسیدم حوصله‌ات سر نمی‌رود؟  خندید وگفت: نه جانم من سخت در حال تحقیقم! حتی فرصت نمی‌کنم با همسایه‌ها صحبتی بکنم.

حالانوبت خندیدن من شده بود. خنده‌ای دیوانه‌وار که کنترلش برایم مشکل بود. فکر کردم اگر از آنجا بیرون نروم  خنده مرا خواهد کشت. در عمرم چنان از ته دل نخندیده بودم. حیفم آمد که چنان پیر مرد با مزه‌ای مرده باشد.

بدون خداحافظی وبا چالاکی بیرون آمدم. وحشت وجودم را فراگرفت. غروب شده بود. زمان به سرعت گذشته بود. با عجله خودم را به خانه رساندم. بچه ها جلوی تلویزیون مسخ شده بودند. حتی نگاهی نکردند که ببینند چه کسی وارد خانه شد. روی میز پاکت مک دونالد افتاده بود. خانم نگاهی کرد و بعد دوباره مشغول شستن ظرفها شد.   

 دخترم هنوز سر کار بود. پسر بزرگم روی کامپیوترمشغول بازی بود. اشتها نداشتم. به رختخواب  رفتم.

  ساعت ده صبح روز بعد بود که بیدار شدم. همه رفته بودند. گرسنه نبودم. خیلی دلم اشتهای حرف زدن داشت. تا شب که دوباره همه از سر کار و مدرسه برمی‌گشتند وقت بود.

  توی راه متوجه شدم که مثل مسخ شده‌ها بطرف قبرستان می‌رفتم. نگران شدم. این چه علاقه‌ای است که در من افتاده!

قبرهنوز خالی بود. داخلش پریدم و دراز کشیدم. پیر مرد سرحال توی قبرش نشسته بود. بدون اینکه بمن نگاه کند پرسید: کجا بودی؟

محکم و بلند جواب دادم: خانه‌ام. 

ازتمام قبرها صدای شلیک خنده بلند شد. پیرمرد داشت ازخنده ریسه می‌رفت. با عصبانیت پرسیدم: به چه می‌خندی؟

 درجا خنده‌اش را قطع کرد و گفت: به تو...  واقعا وضع خنده‌داری داری. حضرتعالی مدتهاست که مرده‌ای اما هنوزهم  خبر نداری. و باز شروع کرد به خندیدن...

هوا داشت تاریک می‌شد. من می‌ترسیدم که به خانه‌ام برگردم.

                                          جواب

در داستان من عقب و جلو وبالا و پایین مشخص نیست. شخصی که معلوم نیست کیست در جایی که معلوم نیست کجاست به خانه‌ای محقر نزدیک می‌شود. می‌توان گفت اولین خانه‌ای که در آن روستا قرار دارد. همه جا خشک و لم‌یزرع بنظر می‌رسد. کودکانی زار و نحیف گاهی سایه درازشان در آن ظهر تابستانی روی زمین وول می‌خورد. اما سریعتر از آنکه بشود شخص به آنها خیره شود  وارد خانه  دیگری می‌شوند.

بنیه و ظاهر مرد اصلا با صحنه هماهنگی ندارد. من هم تعجب می‌کنم که چگونه او را به این صحنه وارد کرده‌ام. بدون اغراق چند قرن زمانی و هزاران کیلومترمکانی از هم فاصله دارند.

مرد حالا وارد اولین اتاق می‌شود. فقر داخل چهار دیواری زشت‌تر بنظر می‌رسد. مردی زار و  نحیف در گوشه‌ای خوابیده. اثری از هستی نه تنها در آن اتاق بلکه در تمام آن سرزمین به چشم نمی‌خورد. شخص مگسها را از صورت مرد خفته دور می‌کند. دستی به گردنش می‌گذارد. اگر زدن نبض نشانه‌ی زنده بودن است  پس مرد زنده است.  بیهوش نباشد خواب است.

آه! این را شخص می‌گوید که یکهو چشمش به گوشه‌ای از اتاق افتاده که زنی رنجور کنار بچه‌ای نشسته است.

  روی صورت بچه پارچه‌ای افتاده  و دو پا انگار قرنهاست که گام ازگام برنداشته‌اند. اگر حرکت چشمها در کاسه‌ی سر نشانه‌ی بیداری باشد، زن نه بیهوش است نه خواب. اما نگاه افسرده‌اش می‌گوید که دیگر بچه‌ای در این داستان نیست. او قبل از شروع این داستان تمام کرده است.

  زن به شخصی که دقایقی‌ست همینطور بی حرکت هاج و واج نگاه می‌کند خیره می‌شود. بعد به مرد بیهوش افتاده اشاره می‌کند  و با صدایی که گویی از ته چاه بیرون می‌آید می‌گوید:

بیدارش کن... از گرسنگی بیهوش شده.

  شخص یادش می‌آید که من در کوله پشتی‌اش نه نانی گذاشته‌ام نه نوایی. وسط داستان برمی‌گردد و رو می‌کند به من و می‌پرسد:

چکار کنم؟  بیدارش کنم؟ 

 می‌گویم: یادم رفته تو را  کجا گذاشته‌ام 

 با عصبانیت و درماندگی داد میزند: در آفریقا!

هفت بند جانم به لرزه می‌افتد. مانده‌ام چه جوابی بدهم.

 بگذارید همینجا داستان را تمام کنم.

                نامه‌ای ازایران

کرایه خالی یک آپارتمان یک اتاق خوابه می‌شود پانصد دلار. البته کمتر از این هم گیر می‌آید.  اما یا توی خیابان Hasting، از تقاطع خیابان Main تا فلکه کبوتر که پاتوق مواد فروشهاست، و یا توی NewWestMinister دوربرایستگاه قطارکه توی روز روشن شتر را با بارش می‌دزدند.

گداخانه یا همان ولفر اگرپولی هم بدهد، سه یا چهار صد دلار می‌دهد که بابت آن هر ماه باید صد تا مدرک ببری که مریضی یا کار پیدا نمی‌کنی. چهل دلار پول تلفن، پنجاه دلار پول برق با کرایه خانه می‌شود ماهی ششصد دلار. با صبحانه و نهار و شام و حمام و شست وشو راحت میرسد به ماهی هزار دلار. گور پدر سینما و رستوران و میهمانی و دختربازی.

   ساعت شش صبح از خانه می‌زنم بیرون. اتوبوس ایستگاه کلمبیا را می‌گیرم و خواب و بیدار خودم را می‌رسانم به قطار سریع‌السیر. تاقطار برسد به لب آب، صندلی‌ام را به یکی تعارف می‌کنم تا نشسته خوابم نبرد. آنجا بدو بدو مسیر را می‌روم و یک دقیقه مانده موفق می‌شوم اتوبوس دریایی راقبل از حرکت به نورت ونکوور بگیرم.

  نیمه خواب، آنور آب اتوبوس دیگری را گرفته  خودم را میرسانم سر کار. نصف روزی را برای حمل لاشه‌ی گوسفندهای غول پیکر آ لبرتایی باید بداخل سردخانه بروم و بیرون بیایم.

از آنجا که تعطیل می‌شوم، بکوب باید خودم را برسانم به مرکز شهر به آن یکی شغلم، که پاچالداری یک مغازه‌ی خواروبار فروشی است.

ساعت نه شب کارم تمام می‌شود. دو ساعتی طول می‌کشد تا خودم را برسانم خانه. فردایش روز از نو روزی از نو. دیشب وقتی که بخانه رسیدم، رفتم سراغ صندوق پست. از ایران از برادرم که یازده تا بچه دارد، نامه‌ای داشتم. نوشته بود:

  پست فطرت نامرد، تف به غیرتت بیاد. خودت را نجات دادی و یادت رفت که ما اینجا برای یک لقمه نان چی باید بکشیم. باشد!     تو با دخترای موبور و چشم زاغ اونجا حال کن، ما هم اینجا جان بکنیم! ولی اگر تقی به توق خورد مگر اینورا پیدات نشه!  نامه را به گوشه‌ای پرت کردم. فردا باید قصابی طرف را باز می‌کردم.

                       نان

ما هم مثل خیلی‌ها برای آنکه نان ارزان در بیاید به خرید گندم روآوردیم. دو کیسه گندم را سه روز طول می‌کشید تا دسته جمعی پاک کنیم. یک تومان مزد گاریچی می‌شد. دو تومان هم آسیابان می‌گرفت. بقیه‌اش خمیر کردن آرد و پختش  بود که مادر بخوبی از عهده‌اش بر می‌آمد.

اما وقتی اداره جنگلبانی و منابع طبیعی فروش هیزم را غیرقانونی کرد هیزم هم جزو کالاهای قاچاق شد و گران. اما باز هم مقرون به صرفه بود. هر وقت سفره را پهن می‌کرديم پدر می‌گفت:

 تقریبا همان در می‌آید فرق چندانی ندارد.

  مادر هم با تکان دادن سر تأیید می‌کرد. ولی اداره جنگلبانی شوخی توی کارش نبود. چند نفر از قاچاقچیان را جریمه و بعضی‌هارا زندان کرد. درنتیجه ریشه قاچاقِ هیزم را خشکاند. یکی دو نفر که نبودند.  خلقی به این شکل نانشان را می‌پخت. باید فکری می‌کردند و کردند.

بنا شد در خانه خمیر بکنند و برای پخت به نانوایی ببرند. برای نانوایی‌ها درآمدی بود. چانه‌ای یکقران هزینه‌ی پخت می‌گرفت. پدر باز می‌گفت:

 فرقی ندارد همان درمی‌آید.

 اما مادربا شک تأیید می‌کرد. برای من کاری درست شده بود. باید ظرف خمیر را که در سفره‌ای پارچه‌ای پیچیده می‌شد، برای پخت به نانوایی می‌بردم.

شاطر برای آنکه یکقران‌های بیشتری کاسب بشود چانه‌ها را خیلی کوچک می‌کرد. لذا مادر تصمیم گرفت کار چانه کردن خمیر را هم در خانه بکند. برای آنکه یکقران‌ها کمتر بشود، او چانه‌ها را  بزرگتر می‌کرد. شاطر تهدید کرد که هرکس چانه‌هایش بزرگتر باشد، نوبت پختش عقب‌تر می‌افتد. خمیر هم که ترش بشود نانش خوب در نمی‌آید.

دخالت بزرگترها و بگو مگو و دعواها این قضیه را بر طرف کرد. اما شاطر عقب نشینی نکرد. او این بار نانها را نپخته درمی‌اورد. نان نپخته مزه‌ی نان پخته را که  نمی‌دهد هیچ، دل درد

هم می‌آورد. این بار پاچالدار هم می‌گفت: با یکقران که نمی‌شود نان دوآتشه تحویلتان بدهیم.

مردم هر روز چانه‌ها را بزرگتر وشاطر هر روز نانها را خمیرتر تحویل می‌داد. دخالت بزرگترها این نتیجه را داشت که پاچالدار ثابت کرده بود که اگر نان را همان کیلویی یک تومان بخرند چیزی گرانتر نمی‌شود.

اوایل حساب و کتابهای پدر عکسش را ثابت می‌کرد، ولی وقتی همه به خریدن نان کیلویی رو آوردند ما هم خریدیم.

اولین بار که نان کیلویی را به خانه بردم احساس خیلی  خوبی داشتم. نانها نازک و گرچه به برشته‌ای نانهای دو آتشه نبود،  اما برشته بود. پدر یک دانه از نانها را بلند کرد، اینور آنورش را نگاه کرد و گفت: تقریباً همان در می‌آید، فرق چندانی ندارد!

    مسکن

  زمین را که پدر خرید، رفقایش معتقد بودند که خانه خودبخود ساخته خواهد شد. یک مقدار خاک و دو نفر برای خشت زدن. بقیه‌اش آبی می‌خواست که با زدن یک حلقه چاه حل می‌شد. ولی وقتی چند ماه گذشت وپدر نتوانست یک مقدارخاک را بخرد، به روش کندن و ساختن متوسل شد!

محل دو اتاق و یک آشپزخانه و توالت را خط کشی کردند. یک سطح مسطح هم  برای کار خشت‌مال‌ها گذاشتند و بقیه زمین را برای کندن و استفاده خاکش در نظر گرفتند.

دو نفری که چاه را زدند، بنا شد خشت‌مال هم باشند. مدتی بعد وقتی با پدر به دیدن زمین رفتم، آبادی و پیشرفت را با چشم خودم دیدم. نصف بیشتر زمین زیر آب بود و هنوز کارگران در حال کشیدن آب از چاه و ریختنش در سطح زمین بودند.

 بار دومی که موفق شدم  زمین را ببینم، خندقی بود که در گوشه‌ای از آن صدها خشت خام به سبکی خاص روی هم چیده شده بود.

بعدها که بنا بود سقف اتاقها را کاه گل کنند به دیدن زمین رفتم. از محل در که وارد می‌شدی چاله‌ای بزرگ جلویت بود. آن ته درعرض  زمین دو اتاق یک آشپزخانه و یک دستشویی عظمتی را ارائه می‌داد. این بار مادر که با ما بود می‌خندید و از خنده‌ی او من شاد می‌شدم.

چندی بعد درها سوار شد و ما به منزل خودمان رفتیم. پدر از اینکه روش کندن و ساختن را انتخاب کرده بود خوشحال بود. اما مادر بوضوح از آن گودال عظیم دلخور بود. برای پر کردن آن گودال بنا شد به تمام همسایه‌ها اعلام کنیم که آشغالهایشان را بیاورند و بریزند آنجا.

هفته‌ی اول همه با ذوق و شوق این کار را کردند. اما در مقایسه با عمقی که داشت به نظر می‌رسید عمری طول بکشد تا همکف زمین بشود.

مادر معتقد بود آشغال نمی‌تواند چاله را پر کند. پدر می‌گفت چاره‌ای جز آن نیست. از ماه بعد یواش یواش همسایه‌ها آشغالهایشان را می‌ریختند در خرابه‌ی بغل. وقتی پدر قضیه را دنبال کرد، متوجه شد که آنها از در زدن و منتظر ماندن شاکی هستند. در نتیجه دیوار حیاط را از یک قسمت شکسته و کوتاه کردیم تا برای مردم ریختن آشغالها راحت تر بشود.

خیلی تاثیر کرد. حجم آشغال دریافتی ما بالا رفت. طوری که مادر هم امیدوار شد. ولی دیوار کوتاه باعث می‌شد که الاغها و سگهای ولگرد سر از حیاط ما درآورند. دعوای سگها و عرعربی موقع الاغها جایی برای آسایش نمی‌گذاشت. پدر می‌گفت همینقدر که دو سوم چاله پر شود، چند بار خاک  خواهد خرید و چنان حیاطی درست خواهد کرد که هیچ الاغی نتواند به آن وارد شود. ولی بعد از یکسال هنوز نصف یک سوم هم پر نشده بود و هر الاغی که در شهر بود، سری به خانه‌ی ما زده بود.

علاوه بر بوی بد، انواع و اقسام حشره عملا رفت وآمد ما را مشکل می‌کرد. پدر از کانالی با راننده‌ای از شهرداری که آشغالهای شهررا به خارج شهر می‌برد، آشنا شد. بنا شد راننده با گرفتن پنج تومان آشغالها را به خانه‌ی ما بیاورد. اما لازم بود که در ورودی و قسمتی از دیوار را خراب کنیم  تا ماشین کمپرسی شهرداری بتواند بیاید داخل. چاره‌ای نبود. کارگرهای خشت مال این بار برای خراب کردن در و دیوار آمدند.

اولین بار که راننده آشغالها را آورد، گفت ده پانزده باری لازم دارد تاگودال پر شود. ولی بار پنجم را که خالی کرد، داد و بیداد همسایه‌ها بلند شد. راست هم می‌گفتند، بوی آشغالهای شهرداری قابل تحمل نبود. وقتی حریف پدر نشدند جلوی راننده را گرفتنند و تهدیدش کردند که شکایتش را خواهند کرد. مرد هم رفت و حیاط خانه ما همچنان ماند. کنده شدن در ورودی و خرابی دیوار، منزل را از منزلت انداخته بود. پدر ومادر اغلب ساکت بودند و معلوم بود که خوشحا ل نیستند. تا اینکه روزی راننده شهرداری دوباره آمد و بعد از صحبت کردن با او پدر زبانش باز شد.

بنا بود شهرداری، آنور شهر، خانه‌هایی را که مثل خانه‌ی ما بدون جواز ساخته شده بودند، منهدم کند و مصالح ساختمانی منهدم شده را به خارج شهر منتقل  کند. در قبال باری ده تومان بنا شد چند باری را که پدر لازم داشت چند کمپرسی همزمان بیاورند. مادر مخالف خراب کردن تنها دیوار سالم منزل بود. اما این کار لازم بود. آمدن کمپرسیها از یک روز پنج شنبه شروع شد و تمام جمعه ادامه داشت. مسطح کردن آنهمه مواد و مصالح ساختمانی که گاهی حتی درها و پنجره‌های شکسته‌ای همراهشان بود، کار راحتی نبود. مادر می‌گفت انگار زلزله‌ای را در حیاط خانه ما قبر کرده‌اند. خشت‌مال‌ها حاضر نشدند صاف کردن خاک‌ها را بعهده بگیرند. اما وقتی فهمیدند که خشت مالی سه دیوار خراب شده را به کسانی می‌دهیم که خاکها را هم مسطح کنند با اکراه پذیرفتند. مدت زیادی طول کشید وبالاخره با کمک من و پدر همه جا  صاف شد. منزل چنان جمع وجور شده بود که مادرنگران چشمِ شور بعضی  ازهمسایه ها بود.

هنوز خشت مالها برای تعمیر دیوارها خشت به اندازه کافی نزده بودند که خبری محله را در ماتم فرو برد: شهرداری دستور تخریب خانه های اینطرف شهر را که بدون جواز ساخته شده بود، صادر کرده بود.

                          آزادی      

   اولین باری که شنیدم «مجسمه آزادی» خیلی تعجب کردم. برای من مجسمه تا آن زمان مجسمه شاه بود که در وسط  شهر روی ستونی بود، سوار براسبی که دستهایش درهوا بود. خیلی علاقمند شدم که هر طور شده عکسی از آقای آزادی را ببینم.  مانده بودم که بین ایشان و شاه کدام بهتر است. چند بار از پدر پرسیدم:

 آزادی بهتر است یا شاه ؟

 اما او ناراحت می‌شد و می‌پرسید که این حرفها را از کجا یاد گرفته‌ام. و بعد پرخاش کنان می‌گفت نباید این سوال را بپرسم.

تعجب من بیشتر شده بود. یک روز با احتیاط از مادر پرسیدم:  آزادی عکس داره؟

مادر یکه خورد. کمی فکر کرد و گفت: بعله، فکرکنم عکس آزادی زندان بشه. داشتم شاخ در می‌آوردم. پرسیدم: چرا؟ خیلی بیشتر از من تعجب کرد و گفت: چرا نداره، عکس آزادی زندان میشه.

مطمئن بودم مادر از من بیشتر می‌داند. چند روزی روی این که عکس آزادی زندان میشه فکر کردم. آخرش طاقت نیاوردم  و خیلی با احتیاط از پدر پرسیدم:

  پدر وقتی عکس آزادی زندان میشه، خود آزادی چی میشه؟

  پدر از کوره در رفت و گفت:

  یکبار دیگه از آزادی حرف بزنی چنان می‌زنم تو گوش‌ات که برق از چشات بپره!

بعد از آن روز می‌ترسیدم از آزادی حرف بزنم، اما مرتب به آن فکر می‌کردم.

آخرش جوابهای پدر و مادر را که کنار هم گذاشتم  به این نتیجه رسیدم که آزادی هر چه هست نمی‌تواند آفتابی بشود. تازه عکسش را هم که ببینند زندانی می‌کنند. در ضمن طرفدارانی هم دارد که مجسمه‌اش را درست کرده‌اند. ولی حرف زدن از آن با صدای بلند آنقدر خطرناک است که مادر آدم چشمهایش گرد می‌شود وپدر آدم حاضر می‌شود بزند توی گوش آدم!

                هیجان 

 ازاکیپ ده نفره‌ای که با هم به کانادا آمدیم من با جواد رفت و آمد داشتم. متأهل بودن من و مجرد بودن جواد باعث تشویقم در ادامه‌ی دوستی می‌شد. جواد سعی داشت به تقلید از بعضی مجردها که قبلا آمده بودند، خودش را به ریخت کانادایی‌ها در بیاورد. من تلاش داشتم قیافه‌ام را طوری بکنم که بشود خودم را ایتالیایی جا بزنم. هر دو به کلاس زبان میرفتیم. روزی جواد از من پرسید:Verb

یعنی چه؟ با تعجب گفتم: فعل. پرسید: فعل یعنی چه؟

ماندم که چه جوابی بدهم. گفتم: فعل، فعل است، یعنی چه ندارد! گفت: پس مرده شور هر« وربی» را ببرد.

کلاس را ول کرد و رفت شاگرد مکانیکی شد. هنوز کلاسم تمام نشده بود که گفت در یک نانوایی کار می‌کند، که پول صبحانه و ناهارش در می‌آید، ولی نه شامی دارد و نه پولی برای مواد کشیدن!

با او قطع رابطه کردم. دوسه سالی که گذشت، یک روز که به مرکز شهر رفته بودم، جواد را از دور دیدم که تلفن دستی بدست به طرف ماشین بنزکورسی می‌رفت. دختری زیبا و قد بلند همراهش بود. با ماشین تعقیبش کردم. تا نزدیکی‌های وست ادمنتون مال که پاساژ بزرگی بود، حتی چراغهای زردی را که قرمز می‌شد  دیوانه‌وار رد می‌کردم تا گمش نکنم.  یکی دو محله بالاتر از محله‌ی ما، مقابل خانه‌ای شیک ایستاد. تا مرا شناخت با فریاد و آغوشی باز سراغم آمد. در چند دقیقه‌ای که آنجا بودیم، گفت که علاوه برحشیش و کوکائین، درکار اسکورد هم دستی دارد و با دست به دختر سکسی‌ای که از دم در برایم دست تکان می‌داد، اشاره کرد.

عجله داشت. برای روز بعد داخل پاساژ قرار گذاشتیم. کت‌وشلواری که پوشیده بود، هفتصد هشتصد دلاری می‌ارزید. تلفن دستی، ماشین بنز و آن دخترها!

صبح که بیدارشدم. داشت دیر می‌شد. به خانم گفتم  کار مهمی دارم وبا عجله از خانه بیرون زدم.

 کنار زمین گلف داخل پاساژ منتظر جواد بودم. با کمی تأخیر  همراه دختری آمد. دستش را دور کمر او انداخت  و با تمسخر گفت: دیدی که «ورب» و اینجور چیزها کاری برای آدم نمی‌کند.  وبعد آمدند نزدیکتر و طوری که من وسط قرار گرفتم روی نیمکت   نشستند.

یقه‌ی باز دختر و بوی عطر و نزدیکی بیش از حدش  حواسم را پرت کرده بود. از هر دری حرف زدیم. جواد حواسش به همه جا و هیچ جا نبود. یکهو بلند شد و بمن گفت جایی نروم تا برگردد. و با خنده به دختر گفت: 

این خیلی خجالتیه، تا برمی‌گردم کمی سرحالش بیار!

دختر که انگار منتظر دستور او بود، دستش را انداخت دور گردنم. گرمی نفسش را کنار گوشم حس می‌کردم. با من حرف می‌زد. مغزم دستور می‌داد که خودم را کنار بکشم اما بدنم محلی به این دستورها نمی‌گذاشت. از طریق تماس بازوی لخت و نرم و لطیف دختر با پوست خشک و کرگدنی گردنم، جوان شدم. جوان جوان! داغ شدم. مثل آهنی گداخته. توی چشمهای آبی‌اش آتش روشن شد. داشتم گیج می‌شدم. سبک سبک. مثل پر کاه!

از سقف شیشه‌ای، همه جا آبی بود. لکه‌های سفید ابر یواش یواش ظاهر می‌شدند. ابر‌ها می‌خندیدند. یکی از آنها خرگوش بود. یکی آهو بود و یکی مثل خانمم بود! به آن یکی خیره شدم. لبخند زدم. برایش دست تکان دادم. نزدیک و نزدیکتر شد. احساس کردم نیشم از گوشم تا آن یکی گوش باز و کشیده شده و دندانهایم همه بیرون باد می‌خورند. خانمم با مشت خواباند توی صورتم و چنان جیغی کشید که به خود آمدم و دیدم که خانم با بچه‌ها روبرویم ایستاده  و مرده و زنده‌ام را فحش می‌دهد.

دختر و جواد روبرویم ایستاده بودند و جواد از خنده ریسه می‌رفت.  جمعیتی به تماشا ایستاده بود. من روی نیمکت ولو بودم و خانمم داد می‌زد که خشتکم را خواهد کشید!

حراج           

وقتی داخل سوپرمارکت چشمم به شیر چهار لیتری افتاد که رویش 99 سنت قیمت زده بودند، از ذوق و عجله نزدیک بود سکندری بخورم. چند امیگرنت همانجا داشتند ماستها را اینور و آنور می‌کردند. اگر چشمشان به 99 سنت می‌افتاد شیر رفته بود. با خودم گفتم:

 تو یک ایرانی هستی، از پیش تو نباید کسی چیزی رو ببره.

با شماره  سه به امیگرنت‌ها رسیدم.

  me  excuse را آنقدر غلیظ، بلند و رسا توی صورتشان تلفظ  کردم که  فکر کردند یک کانادایی‌الاصلم. قبل از آنکه بدانم یک ایرانی دیگر چرا از روبرو سریع به اینطرف می‌آمد، دستم عقاب‌وار بر دسته‌ی شیر چهارلیتری فرود آمد و زمانیکه آنرا چون

 پر کاهی از روی سر و شانه‌های امیگرنتها که واضح اسپانیایی  حرف می‌زدند رد کرده در چرخم می‌گذاشتم، برای لحظه‌ای نگاه هموطنم راکه چپ چپ بود دیدم. ولی درگیر شدن با چنین اشخاص کم جنبه و موضوعات کوچک، به گروه خونی زندگی پر مشغله خارج نمی‌خورد.

دقایقی بعد که از قسمت کمپوتها پیچیدم‌، سنگینی و فشار نگاهها برپشت گردنم کاسته شد.

شیر را به دقت بازدید کردم. نه سوراخ بود، نه کاغذش پاره بود. درش هم هنوز لاک و مهر بود. بی انصافی است همه چیز را به حساب شانس گذاشتن. سرعت و تیزبینی و قاطعیت من نیز در بدست آوردن شیر نقش داشت.

    یکهو دیدم امگرنتها از روبرو می‌آیند. سروته کردم. برای یک آن متوجه پچ و پچ و خنده‌شان شدم. خون توی صورتم دوید. فکر کردم نکند کار آنها باشد. کمپانیها و حراج مواد خوراکی اصلی؟ اما دیر شده بود. به قسمت بعدی پیچیدم. آنها پررو شده بودند. بدنبالم پیچیدند. بلند بلند حرف می‌زدند و می‌خندیدند. به دنبال همان ایرانی گشتم تا با کمکش این خارجیها را ادب کنیم. ولی دود شده بود و رفته بود هوا.

توی صف پرداخت ایستادم. دقایقی بعد اسپانیاییها پشت سرم ایستادند. صندوقدار را می‌شناختند. همولایتی‌شان بود. شروع کردند به زبان خودشان حرف زدن. صندوقدار نگاهی به شیر انداخت وبعد  طوری که من  متوجه نشوم، نگاهی به من کرد. توی چشمهایش خیره شدم. خجالت کشید. زیر لب غریدم که انگلیسی حرف بزند. صندوقدار گفت:  شیر! و لبخندی زد. احساس کردم پشت سری‌ها دارند از خنده ریسه می‌روند. می‌خواستم برگردم و با کله بکوبم توی صورت اولی. اما از دادگاه می‌ترسیدم. طلبکارانه یک بار دیگر رو به صندوقدار گفتم: اکسیوزمی! ترسید. جمع وجور شد. مهربان شد. لبخندی زد و گفت:  99 سنت برای چهار لیتر شیر عالیست! حالت تعجب زده‌ای به خودم گرفتم و طوری وانمود کردم که تازه آنرا دیده ام.

      بیرون فروشگاه، جایی که مطمئن شدم هیچ امگرنتی مرا نمی‌بیند، رسید را چک کردم. درست بود. شیر به آن بزرگی را مفت خریده بودم.

  خانه که رسیدم، بعد از آنکه ماجرا را مفصل برای خانم تعریف کردم، برای جابجا کردن وسایل به آشپزخانه رفتم. ظرف شیر چهار لیتری خالی روی میز افتاده بود! معلوم بود که کسی شیر را در ظرفشویی خالی کرده. با فریاد زلزله آسای من بچه‌ها به خط شدند. کار دختر کوچکم بود. وقتی با چشمان از حدقه در آمده دلیلش را پرسیدم، گفت: تاریخ مصرفش گذشته بود.

                        وحشت 

  آقا رضا هم مثل من متأهل بود. آنها یکماه زودتر از ما به کانادا آمده بودند. با توجه به اینکه از آمدن ما هم یکماه بیشتر نگذشته بود، ممکن است اینطور بنظر برسد که از لحاظ تجربه فرق چندانی با هم نداشته باشیم. اما اشتباه است. آقا رضا خیلی وارد شده بود. برعکس من، آدم زود جوشی بود. توی دومین یا سومین جلسه‌ی آشنایی، راجع به علاقه‌اش به جنس مخالف صحبت کرد و بعد بحث به استریپتیزخانه، کشیده شد. در مقابل چنان اعتراف صادقانه‌ای تسلیم شدم. به هر حال من هم مرغ ماشینی نبودم.علی‌الخصوص رفتن اولین بار به چنین کلوپهایی کمی مشکل است. وقتی آقا رضا مطمئن شد که من هم خودی هستم  توضیح داد که چنان محلی را سراغ دارد که نزدیک محل خودمان است.

 قرار شد آخر هفته، زن و بچه‌هایش را بیاورد خانه‌ی ما و بعد دو تایی جیم بشویم.

      فکر بدی نبود. خانم‌ها با هم سرگرم می‌شدند و غیبت ما زیاد شاکی‌شان نمی‌کرد. طرح این بود که از استریپتیزخانه،  شروع و برای ادامه‌ی فعالیت‌ها! دزدکی آپارتمانی کرایه کنیم.

   شب موعود به بهانه‌ای دو نفری زدیم بیرون. خانم‌ها در معذوریتِ اخلاقی ماندند و اعتراضی نکردند.

 نیم ساعتی طول کشید تا محل را پیدا کردیم. متوجه شدم آقا رضا هم بار اولش هست. هوا تاریک و بارانی بود. دور تا دور پارکینگ را درختان سر به فلک کشیده‌ای احاطه کرده بود. من که از گربه‌های وحشی و راکون وحشت می‌کنم، چسبیده به آقا رضا حرکت می‌کردم. نور پارکینگ اصلا  مناسب شرایط جنگلی آنجا نبود. تا در ورودی را پیدا کنیم حسابی زیر باران خیس شدیم. آخرش از دری که می‌بایست در اضطراری باشد، موفق شدیم وارد بشویم. آقا رضا که وارد شد در بسته شد و من بیرون ماندم. کلنجار رفتن من ازبیرون و تلاش آقا رضا از داخل باعث شد که در باز بشود.

     راهرویی نیمه تاریک و طولانی بود که ته آن فلش قرمز رنگی به سمت راست اشاره می‌کرد و چراغ‌های چشمک زن، تصویر زن لختی را در حال رقص نشان می‌داد. ضربان قلب من شدید شد و ترس مبهمی وجودم را فرا گرفت. بوی نم می‌آمد. انگار نه انگار که در کانادا هستی. همه جا تار عنکبوت بسته بود. اگر صدای موسیقی و همهمه نبود، حتما اصرار می‌کردم که از آن ساختمان وحشتناک برگردیم. اما آقا رضا با دل و جرئت گام برمیداشت. داخل دیوارهای سمت چپ وراست بریدگیهایی پر از تار عنکبوت بود. تاریکی داخل بریدگی‌ها ترسم را بیشتر می‌کرد.

  به محض اینکه از آنها رد شدیم، صدای فریاد وحشتناکی قلبم را فرو ریخت. وقتی برگشتم، دو تا خرس غول پیکر که انگار نر و ماده بودند، اول چهار دست وپا، بعد روی پاهایشان بلند شده  بطرفمان آمدند. آقا رضا هول شد و درست به طرفشان دوید .او قصد داشت از ساختمان بیرون برود. من یادم آمد که در ساختمان دچار اشکال بود. تازه بیرون چسبیده به جنگل بود. من بر عکس فریاد‌زنان به طرف داخل دویدم. با صدای فریادهای گوشخراش من و آقا رضا خرسها ترسیده بودند و نعره‌های وحشتناکی سر می‌دادند. ملت عوض آنکه به کمک ما بشتابد زده بود زیر خنده! قبل از آنکه به سر پیچ برسم،  گوریل قوی هیکلی از روبرو ظاهر شد. میخ پاهایم شکست. سرعتم برای لحظه‌ای کم شد وسنگینی و تیزی پنجه‌های خرس را بر شانه‌هایم حس کردم و دیگر چیزی نفهمیدم .

حالا سالهاست که من ساکن کانادا هستم. از آقا رضا بعد از جدایی از همسرش خبری ندارم. خودم هر سال وقتی  شب هالوین می‌شود، کلی شرمنده می‌شوم.

آقای جرج

     از زمانیکه عبدالعلی را پلیس برد، هشیار شده‌ام. می‌دانم در کانادا اگر بچه عوض توالت، وسط میهمانخانه هم کارش را کرد، نباید زد توی گوشش. قیافه‌ی پسر دومم از یک کیلومتری داد می‌زند که عبدالله است. ولی او فکر می‌کند ما اسم گذاشتن بلد نبوده‌ایم. اسم خودش را گذاشته «جرج».

 من از روی اجبار به آقای جرجِ بی تربیت  خیلی احترام می‌گذارم. کمی تن صدایم از حالت ملتمسانه بالاتر برود، رسماً تهدید می‌کند که پلیس می‌آورد. مأمورها هم در حالت عادی زبان آدم را نمی فهمند، چه رسد به زمانی که زبان هم بلد نباشی.

تازه که آمده بودیم کانادا، عبدالعلی چیزی سرش نمی‌شد. صبح تا شب مثل خر کتک می‌خورد. نه آدم می‌شد نه شکا یتی داشت. با هم ایرانی حال می‌کردیم.

 آن روز هم که همسایه شکایت کرده بود که من او را زده‌ام و پلیس‌ها آمده بودند، حیوانکی مثل ما هاج و واج مانده بود. طفل معصوم را بردند و یکماه بعد که برای ملاقات آوردندش، چشم و گوشش چهار در باز شده بود. برادرها و خواهرهایش را به تظاهرات و کودتا علیه من دعوت می‌کرد.

حالا پشت لب این آقای جرج  پرزکهایی هم سبز شده. یک حلقه از دماغش آویزان کرده. شلوار پاسداری می‌پوشد و در حالیکه با زنجیر خر چرانی‌اش مرتب بازی می‌کند، از صبح تا غروب توی کوچه پایین و بالا می‌رود و به جز خجالت، هر چیزی می‌کشد.

  محله را قرق کرده. چپ وراست تف می‌اندازد و می‌گوید:  ایرانی هر کجا باید ایرانی حال بکند. این سفیدها حشره هستند و باید زیر پا له‌شان کرد!

  پشتم تیر می‌کشد. برایش از نژادپرستی می‌گویم و عواقبش. از من بدش می‌آید که این حیوانها را آدم حساب می‌کنم! هر وقت حرف پلیس را پیش می‌کشم چنان تنفری توی چشمهایش می‌بینم که برای پلیس‌ها دعا می‌کنم که گیر این نیفتند.

  وقتی به خانه می‌آید برای خودمان، و وقتی بیرون می‌رود، برای بقیه نگران می‌شوم.

  دیروز رفته بود بیرون. پسر کوچکم خبر آورد که توی محله،  سفیدها یک ایرانی را زده اند. حالا داشت از همه جا ایرانی جمع می‌شد که بروند یک سفید را زنجیری بکنند.

  بدون جنگ عبدالله‌خان ما همیشه با شمشیر لخت راه می‌رفت، حالا که داشت جنگ می‌شد باید فکری می‌کردم.

خودم را به کوچه رساندم. کنار مغازه بیست و چهار ساعته  جمعیتی جمع بود.  از دور کله‌ی بزرگ آقای جرج تکان می‌خورد. مرا که دید سئوال فرمود که چرا بیرون آمده ام! وبعد دستور فرمودند که زود بخانه برگردم!

  محکم صدایش زدم. از تعجب چشمهای شکافی‌اش گرد شده بود. جلو آمد و گستاخانه  داد زد  که برگردم به خانه. دلم شکست. هر چه در چشمهایش خیره شدم، عصبانی‌تر نگاهم کرد. بر گشتم بخانه.

 ساعتی بعد در زدند. از روی مبل سرک کشیدم. در را که باز کردند، دو پلیس قد بلند که تا چهار چوب در قد داشتند، آقای جرج را که مثل موش مرده بود، آورده بودند دمِ در. گفتند اگر آن شب اورا بیرون ببینند حتما دستگیرش خواهند کرد. عبدالله خان با سری افکنده آمد تو. از حضور پلیسها برای یک شکم سیر چپ چپ نگاه کردن استفاده کردم. بعد همراه پلیسها بیرون رفتم و در را پشت سرم بستم. طوری که عبدالله نشنود به پلیس گفتم:  اگر بدون خشونت بگویم گوش نمی‌دهد. اگر داد بزنم یا بزنمش وشکایت بکند، همین شما می‌آیید دستگیرم می‌کنید.

یکی از پلیسها گفت: بعله آقا، اینجا کاناداست. من که برات دعوتنامه نفرستادم که پاشو بیا. خودت اومدی خودت هم راه درست زندگی کردن رو پیدا کن. من پلیسم و وظیفه‌ام رو انجام میدم.

داخل که آمدم آقای جرج فرمودند: خیط شدی!

زندگی

تصمیم قطعی‌ام را گرفته‌ام. می‌خواهم جلوی مادر ناتالی را بگیرم وهمه چیز را به او بگویم. او فکر می‌کند ما خریم و نمی‌بینیم که چطور ناتالی را تا کنار خانه‌ی ما می‌آورد و منتظر می‌ماند که در بزند وبعد فوری پله‌ها رادو تا یکی می‌رود و می‌پرد توی منزلش.

فکر همه چیز را کرده‌ام اگر من از ولفر می‌گیرم، او هم می‌گیرد. اگر من توی لباسشویی آقای مارک بطور سیاه کار می‌کنم او هم باغبانی آقای جیمز را می‌کند. اگر من با سه تا بچه ازبانک غذایی غذا می‌گیرم او با چهار تا بچه هم از بانک غذایی می‌گیرد هم از کلیسا. فکر می‌کند از گربه‌ای که دزدکی توی این خانه‌های سازمانی نگه می‌داریم، خبر دارد. ولی از ذهنش خطور نمی‌کند که

ما از زبان ناتالی کشیدیم که آنها هم یک گربه دارندکه تازگیها زاییده.

به خانم اطمینان میدهم که درگیری من با مادر ناتالی هیچ ضربه‌ای به ما نمی‌زند. ولی حداقل این زن حیا می‌کند واینقدر این بچه را وبال گردن ما نمی‌کند. میگم بچه، شما فکر می‌کنید طفلی‌است بیگناه که می‌آید و ساکت می‌نشیند یکجا! در صورتیکه اینطور نیست. اولا ده سال دارد. ولی آنقدر لاغرمردنیست که انگار هفت سال دارد. ثانیاً مادرش پول ولفر را خرج سیگار و مشروب می‌کند و بچه را کرده عملا نان خور خانه‌ی ما. صد رحمت به نان خور، یک دیگ برنج دمپخت را جلویش بگذاری تا دخلش را در نیاورد بلند نمی‌شود.

  با مکافاتی از پودر توت فرنگی و عرق نعناع و آب گازدار نوشابه‌ای درست کرده‌ام که دهان  تخم وترکه خودم را ببندم. حالا عاشق نوشابه‌ی ما هم شده! وقتی یک بطر یک لیتری را قورت قورت سر می‌کشد، از حرص خون خونم را می‌خورد. مگر این بانک غذایی توی هفته چقدر شکر می‌دهد که بچه‌ی این و آن هم بیایند نوشابه خوری! پول ولفر و کار سیاه را که روی هم بگذاری تا بیست روز با مکافاتی کفاف می‌کند. هر لحظه هم ممکن است دولت از کار سیاه من سر در بیاورد و چوب بکند به فلانم! حتماً می‌خواهم جلوی مادر ناتالی را بگیرم.  چند روز قبل تا مرا دید به سرعت برق به طرف خیابان دوید.ولی صدایش کردم و گفتم:

  می‌خواهم با تو حرف بزنم . 

 مؤدب شده بود گفت: عذر می‌خوام ولی در موقعیت خوبی نیستم.

حرصم گرفت و گفتم: میدونم اتفاقاً من متوجه شدم که موقعیتت خوب نیست. باید در این مورد جدی‌تر با هم حرف بزنیم!

 با تعجب گفت: آه پس متوجه شدی؟

 گفتم:  بعله اوننقدرا که تو فکر می‌کنی «په په» نیستم.

 گفت: دراولین فرصت با هم حرف میزنیم. ولی بدون که خونه‌ی ما لب به غذا نمی‌زنه. فقط اشتهای غذای خونه‌ی شما رو داره. علی‌الخصوص من ممنون نوشابه‌ی شما هستم! ناتالی عاشق اون نوشیدنیه.  چیزی که واقعاً برای سلامتش حیاتیه!

 میخواستم با دستهای خودم خفه‌اش کنم  شنیده بودم خارجی‌ها پر رو هستند ولی ندیده بودم. دو سه روزی پیدایش نشد. ناتالی هم نیامد. خر که نیست. ازتن صدا واز نگاه من همه چیز دستگیرش شده بود. می‌دانستم که رویش نمیشود  آفتابی بشود.

دیروز اربابش آقای جیمز را دیدم. بر خلاف همیشه گرم سلام و علیک کرد و از مادر ناتالی پرسید.

 گفتم: چند روزیه که خبری ندارم.

 گفت: باید این روزا با‌هاش بیشتر مهربون بود. ناتالی سرطانش به اوج رسیده و بیهوش تو بیمارستان افتاده. دکترا هم کاری در موردش نمیتونن بکنن!

             رفت و آمد 

    کریستین زن جوانیست که همسایه ماست. اوا یل فقط به همدیگر good morning یا good afternoon می گفتیم، ولی بعد کار به سلام وعلیک کشید. و ما هم برای آنکه فرهنگ خودمان را اشاعه بدهیم، یواش یواش برای یک دانه پیاز و یا کمی زردچوبه می‌رفتیم در خانه‌اش. یاد که گرفت خوشش آمد. خودش پا می‌شد می‌آمد یک دانه تخم مرغ یا یک استکان شیر می‌گرفت. با اینکه کانادایی‌ها قهوه خورند، اما گاهی خانم من به اصرار می‌کشیدش داخل خانه  و با آن انگلیسی مکش مرگ ما برایش از محاسن چای سبز می‌گفت. ولی همین چای لاهیجانی خودمان را می‌داد بخوردش.

  روابط ما زمانی خیلی غلیظ شد که خداوند به ایشان نوزاد پسری عنایت فرمود. بنده و عیال چون بی اولادیم، انگار خداوند آ ن پسر را به ما عنایت فرموده بود. کریستین هم از اینکه من و خانم با آن عشق و علاقه و صد البته مجانی «آزیه»  را نگهداری می‌کردیم از خوشحالی پر در آورده بود. غروبها بچه را می‌آورد و تا پاسی از شب می‌نشست  و چای می‌خورد.

   تا بچه می‌گفت: آ

من و خانم برای بغل کردنش شیرجه می‌رفتیم.

    آزیه یواش یواش بزرگ می‌شد و شیرین‌تر. خوشبختانه من توانسته بودم با دادن حبه‌های قند از خانم جلو بیفتم. بچه به من بیشتر دل داده بود. از آقو بقو  کردنش خودمان را خفه کرده بودیم. پاک داشتیم او را همانطور که خواهر و برادرهایمان را بزرگ کرده بودند، بزرگ می‌کردیم.

 این خارجیها بچه‌هایشان را قنداق نمی‌کنند. وقتی کریستین نبود، خانم، او را در کهنه‌هایی که از پاره کردن یک ملحفه درست کرده بود می‌پیچید، باور کنید بچه در جا خوابش می‌برد. وقتی هم بازش می‌کردیم، خمیازه‌ای می‌کشید و «بوبولش» که سیخ شده بود، به خنده‌مان می‌انداخت. تازه می‌فهمیدیم که چرا در ایران بوبول کوچولوها را می‌گرفتند و می‌گفتند: بوبولشو!

      روزی وقتی بچه را از قنداق باز کردیم آنقدر شیرین شده بود که نتوانستم جلوی خودم را بگیرم. مرتب بوبولشو می‌گرفتم و می‌گفتم: اینو بدم گربه بخوره...

 یکهو کریستین از راه رسید. داد زد و پرید بچه را گرفت ومثل برق از منزل ما رفت.

حالا مدتیست که مرا کشیده‌اند به دادگاه. دیکشنری ما قدیمی ست  و از کسی هم رویمان نمی‌شود معنی سکشوالی اسالت را بپرسیم. خانم معتقد است تا بوده همین بوده . این خارجیها نان ونمک آدم را می‌خورند، بعد هم آدم را می‌کشند به دادگاه!

شام کریسمس

آدمهای خیر و کلیسا برو سعی می‌کنند شب کریسمس، فقیرا شامی داشته باشند. به همین منظور مؤسساتی خیریه، یکماه مانده  به شب کریسمس در مکانهایی که آدمهای فقیر به راحتی می‌توانند پیدایشان کنند، شروع به ثبت نام می‌کنند تا یک روز مانده به کریسمس تحفه‌های اهدایی  پولدارها را به بی پولها برسانند.

بستگی به جمعیت هر خانواده وسایل شامل اسباب بازی برای تمام بچه‌ها، یک بوقلمون چاق و چله‌ی یخ‌زده، ادویه‌جات لازم برای پختن بوقلمون، کنسروهای لوبیا، کنسرو ماهی وسوپ‌های آماده، شکر، چای پاکتی، قهوه و اجناسی از این قبیل هست که برای خانواده‌های عیالواری مثل من و وُیِتِک سه چهار کارتن جنس می‌شود.

موقع ثبت نام به من گفتند که اگر وسیله‌ی نقلیه ندارم آنها غروب کریسمس جنسها را برایم به منزل می‌آورند. من هم در فرم مربوطه جلوی سئوالی که پرسیده بودند: آیا مایلید جنسهایتان را برایتان حمل کنیم؟ خیلی واضح و خوانا نوشتمyes :                     من و ویتک  در محله‌ی فقیر نشینی زندگی می‌کنیم. پنج بچه‌ی من و چهار بچه‌ی او غروبها در پارک کوچکی که روبروی ساختمانهای چند طبقه‌ی محله ما هست میان انبوهی از بچه‌های محله گم وگور می‌شوند. بخاطر بچه دزدیهایی که مرتب اتفاق می‌افتد معمولا هر دو با تکیه دادن به نرده‌های پارک مواظب آنها هستیم.

ویتک روسی است. می‌گوید مهندس راه و ساختمان بوده. ما در کانادا کیلومترها دور از مملکتی که در آن متولد شده‌ایم احساس قوم و خویشی می‌کنیم. هر دو ساعتها به اندازه‌ی دلتنگی‌ها یمان، از زاد وبوممان تعریف می‌کنیم. برای هر دویمان اینکه طرف مقابل دقیقا می‌داند کشورمان کجاست، ابهتی به همراه می‌آورد. هر دو زندگی در آن محله‌ی فقیرنشین را چیزی عادی و موقتی میدانیم و در حرفهایمان با ناز نخوتی بخصوص، خود را از محله جدا دانسته و به اندازه‌ی دلخوریمان از شرایط، از دستهای پنهانی که ممالک ما را به این روز انداخته انتقاد می‌کنیم.

تا وقتی که من با ویتک آشنا نشده بودم، زیاد اهمیتی به وضع لباسم نمی‌دادم. داشتم تن به فقری که دچارش بودم می‌دادم و تمام توجهم را معطوف به چرخیدن چرخ زندگی داشتم. اما بعد از آشنایی با ویتک مسئله‌ی آبروی یک مملکت متوجه من شد!

هر وقت او را در کوچه یا خیابان می‌دیدم، ارتش سرخ و رژه‌های پر ابهتش را در میدان بزرگ جلوی کاخ کرملین حس می‌کردم. حتم دارم او هم با دیدن من به یاد عظمت جشنهای دو هزارو پانصد ساله و زرق وبرق آن تشریفات می‌افتاد.

اگر هم می‌خواستم با موهای ژولیده و ریش نتراشیده بیرون بروم، خانم جلویم را می‌گرفت و با تذکر «زشت» بودن، حضور ویتک را در محله به من یادآوری می‌کرد. کهنه فروشی‌ای کنار خانه‌ی ما بود که اکثر لباسهایم را از آنجا می‌خریدم. اما بعد از آشنایی بامهندس روسی یا به آنجا نمیرفتم و یا اگر می‌رفتم با احتیاط فراوان می‌رفتم و سریع محل را ترک می‌کردم.

کریسمس نزدیک می‌شد و من و ویتک ساعتها از اینکه در این قسمت از دنیا کمپانیهای بزرگ کریسمس را وسیله‌ای برای فروش کالاهای بنجل خود کرده بودند، به آنها ایراد می‌گرفتیم. بنظر او وضع من خنده دارتر بود. چون با اینکه مسلمانم، زیر بمبارانهای تبلیغاتی بچه‌ها مجبورم می‌کنند کریسمس را جشن بگیرم. من هم موقعیت را مناسب دیده اعتراف کردم که درخت کریسمس ما زودتر از بقیه راه می‌افتد و چراغانی و دکوراسیون‌اش مفصلتر از سایرین است. بعد آهسته گفتم: البته من همه‌ی مخلفاتش رو از کهنه فروشی کنار خونه‌مون می‌خرم. وهر دو خندیدیم.

  من توی دلم از اینکه آبرویم را درصورتیکه در کهنه فروشی دیده شوم، حداقل برای مدتی بیمه کرده‌ام، خوشحال بودم. او برای اینکه من احساس بدی نداشته باشم گفت: آره چاره‌ای نداریم ما هم همین کار را کرده‌ایم!

 ما هر دو درصحبتهایمان آرزو می‌کردیم که کاش شرایط عادی شود تا طرف مقابل را به کشور خود دعوت کنیم تا ادعاهایمان که آدمهای متشخص و با آبرویی هستیم، ثابت شود .

من و خانم روز قبل از کریسمس سخت در فشار روانی بودیم. خانم به من ایراد می‌گرفت که در روابط‌ام جانب احتیاط را رعایت نمی‌کنم. درست می‌گفت. او عقیده داشت ما که وضع بدی داریم نباید افراد با آبرو را دور وبر خانه مان بیاوریم. علی‌الخصوص کسانی را که همسایه کشور ما هستند، این باعث آبروریزی مملکت ما خواهد شد. برای کسانیکه ایران نیامده‌اند، وقتی منزل ما را ببینند به هزار کتاب مقدس هم که قسم بخوریم باور نخواهند کرد که مملکت ما حتی یک بشکه نفت داشته باشد. البته من با خانم بحث می‌کنم وبرایش ثابت می‌کنم که نفت خیز بودن و ثروتمند بودن کشور ما چیزی نیست که کسی بتواند آنرا با دیدن وضع وخیم ما زیر سئوال ببرد. اما او واقعاً مرا کیش و مات می‌کند وقتی می‌گوید: بعله درسته، اما خیلی راحته که مردم فکر کنن آدمای بیچاره‌ای مثل ما نمی‌تونن  ایرانی باشن!

بحث ما بر اثرفشار نزدیکی کریسمس پیچ و تاب فراوان می‌خورد اما نهایتاً به سؤال اصلی می‌رسیم: فردا وقتی وسایل را می‌آورند اگر ویتک همزمان دم درخانه بیاید یا بیرون ایستاده باشد چه خاکی باید به سرمان کنیم؟ ترس از آبروریزی فشار عجیبی دارد. یکی از راهها این است که به محل مزبور مراجعه وجلوی حمل محموله‌ی خودمان را  بگیریم. اما بعد چطورمی‌توانیم آنهمه جنس را بخانه حمل کنیم؟ یکی هم اینکه به آنها اطلاع بدهیم که اجناس را نمی‌خواهیم. ولی همه‌ی بچه‌ها توقع کادو دارند وخریدن کادو برای آنها از توان ما خارج است. راههای فراوانی وجود دارد اما هیچکدام نفعی برای ما ندارد. چاره‌ای نداریم خسته و افسرده امید به بزرگی خدا می‌بندیم و آرزو می‌کنیم که همه چیز به خیر و خوشی تمام بشود.

روز بعد ازاول صبح منتظرمی‌مانیم. تا دمدمای غروب خبری نمی‌شود. بیرون غلغله‌ای است. بچه‌ها در پارک وول می‌خورند. اعصابمان داغون شده. بچه‌ها اصرار می‌کنند به آنهااجازه بیرون رفتن بدهیم. باز سرشان داد می‌کشیم. از پنجره نگاه می‌کنم. الحمدالله از ویتک و بچه‌هایش خبری نیست. برای یک آن فکر می‌کنم در زدند. درست حدس زده بودم. باز هم پشت سر هم کسی زنگ زد. در را باز کردم. شخصی که مثل بابانوئل لباس پوشیده بود، همراه دو نفر دیگر دم در بودند. خانم درحالیکه می‌گفت  آبرویمان رفت، بچه‌ها را داخل اطاق خواب چپاند و رفت که سرگرمشان کند.

بابانوئل هوهوهو خندید، گونی‌اش را پایین گذاشت و از آن اسباب بازی بچه‌ها را در آورد و با خواندن اسمشان می‌خواست که حضور پیدا کنند وآنها را از دست او بگیرند. ضمن تشکر توضیح دادم که آنها برای دیدن مادر بزرگ بیمارشان به خانه او رفته‌اند و اسباب بازیها را تحویل گرفتم.  یکی از آقایان محترم کاغذ رسید محموله را داد که امضاء کنم و دیگری گفت: چون برای محله شما وسایل زیادی باید حمل می‌شد، ما با استفاده از کامیونِ یک مرد خیر همه را با هم حمل کرده‌ایم که جلوی دفتر اصلی ساختمان پارک است .لطفا سریع برای دریافت وسایل مراجعه کنید.

سپس کریسمس را دو باره تبریک گفتند و رفتند. جسدی یخ زده بودم! خانم را صدا زدم. بچه‌ها با دیدن جعبه‌های کادو فکر کردند که همه‌ی این جیمزباندبازیها برای سورپرایزکردن آنها بوده و این روش را برای دادن کادوهای آنها انتخاب کرده ایم! چپ و راست من و خانم را می‌بوسیدند و تشکر می‌کردند. چشمهای نگران خانم نشان میداد که متوجه نگرانی عمیق من شده.  وقت تنگ بود. سریع وضعیت را برایش تشریح کردم. تشویقش کردم از خیر وسایل بگذریم. حق با او بود، بدتر می‌شد. اسم ما را با صدای بلند بارها و بارها می‌خواندند وآخرش هم راه می‌افتادند توی محله! بهتر بود شجاعانه بروم.

کلاه وعینکی دودی به جای عینک ذره بینی سریعترین راه‌حلی بود که به نظرمان رسید.

خانم که معتقد بود حتی او در شناختن من در آن هیبت مشکل دارد. در ضمن امیدوارم کرد که اگرسریع بجنبم چه بسا ویتک هم هنوز از هر کجا که رفته برنگشته باشد.

  دقایقی بعد جلوی کامیون ایستاده بودم. تقریباً تمام محله آنجا جمع بود. عده‌ای کارتن بدوش به خانه‌هایشان می‌رفتند. بسرعت برق جمعیت را از نظر گذراندم. از ویتک خبری نبود. معلوم بود که او آنجا نخواهد آمد. ارتش سرخ و کاخ کرملین باید وضعشان بهتر از ما باشد.

 با زرنگی تمام صف را بهم زدم و دستهایم را دور دهانم نگاه داشتم و باصدای بلند اسمم را داد زدم. یک سرو گردن از بقیه‌ی فریادها بلند تر بود. دو جعبه‌ی پر را جلویم گذاشتند. سنگین بودند. ولی نباید خطر می‌کردم. باید هر دو را با هم می‌بردم.

از پیر مردی که کلاه شاپویی به سر داشت و کنارم ایستاده بود، خواستم تا کمکم کند آنها را روی سرم بگذارم با آغوش باز پذیرفت. وقتی آنها را روی سرم قرار داد پرسید: اوضاعت خوبه؟ مسلطی؟

یخ کردم! ویتک بود!

  با تمام وجود احساس می‌کردم آبرو برای آدمهای نادار چیز دست و پا گیرو مزخرفی است!

              خانه آقای کاسپر

همین جولایی که گذشت پانزده سال است که من آقای کاسپر را می‌شناسم. جوانی‌هایش در لیبی و عراق و ایران در شرکتهای نفت کار می‌کرده. وضع درستی دارد. با اینکه پیر است، محکم و قبراق راه می‌رود و خونگرم از همان دور برای آدم دست تکان می‌دهد. تلفن که میزنم چند ثانیه‌ی اول که مغزش صدایم را شناسایی می‌کند هیچ، بعد با سر و صدا و جاروجنجال همیشگی حرفی برای گفتن دارد. مخصوصاً ده سال گذشته از زمانی که آن خانه‌ی جمع و جور را لب آب، پایین خیابان لانزدل به  یک میلیون دلار خرید، همیشه خانه موضوع صحبتش هست.

همسایه بالای آقای کاسپرمرد جوانی است و ترس آقای کاسپر این است که اگر این آقا آپارتمانش را به یک آدم بچه‌دار بفروشد، آنوقت تمام رویاهای آقای کاسپر بر باد خواهد رفت.

در تمام ده سال گذشته هر وقت او را در خیابان دیده‌ام، یک ساعت از این موضوع نالیده. من هم سعی کرده‌ام آرامش کنم. اما آقای کاسپر به خانه که می‌رسد، باز زنگ می‌زند و شمرده شمرده توضیح میدهد که:

من تمام جوونی توی جهنم دره‌هایی کار کردم که کار نفت نبوده  بند بازی بوده! میدونی که نفت مافیا بازیه. اگه من کاسپر نبودم معلوم نبود چی به سرم میومد.  فقط مادرم میدونه چه حرامزاده ای هستم! حاصلش چی شد؟ همین چهار قران! کلی طول کشید تا تصمیم گرفتم چکارش کنم.. که چی؟ که خبر مرگم این چند سال پایان زندگی رو آسوده از این پنجره‌ی لعنتی به اقیانوس نگاه کنم و یه سیگاری دود کنم. ولی شانس بد آقای کاسپر او نو همسایه‌ی یک جوون سربهوا میکنه! میدونی، من از نحوه‌ای که این پسرک ماشین پورششو پارک میکنه، میدونم که آدم بشو نیست. به جهنم، هر جهنم دره ای که میره بره. اما اگر فروخت به کسی که بچه داره و بچه هم بخواد شب تا صبح عر بزنه و روز تا غروب بدوه و زوزه بکشه، دیگه بهتره من برم ماهی‌بازار بغداد یک اتاق کرایه کنم . . .

 تا جلویش را نگیرم و توی حرفش نپرم یک بند حرف می‌زند. حرفش را قطع می‌کنم و می‌پرسم که آقا تا حالا خبری شنیده که طرف چنین قصدی دارد. جوابش منفی است. مرد پنجاه ساله‌ای را که کاسپر جوانک خطاب می‌کند، بارها دیده‌ام. فکر نمیکنم تا پنجاه سال دیگرهم وضعش خراب بشود. خود آقای کاسپر می‌بیند که آنجا فقط پاتوق اوست. اینها را که می‌شنود آرام می‌شود. ولی آرام بودن آقای کاسپر حتی بیست و چهار ساعت دوام نمی یابد. هر وقت زنگی می‌زنم یا زنگی می‌زند،  موضوع همین است!  بقیه‌ی کسانی که میشناسندش، کاملاً به این نگرانی او واقفند.

  مدتی بود گرفتار بودم. هفته‌ی گذشته توانستم به او زنگ بزنم. سر حال گوشی را برداشت. اصرار داشت بروم پیشش. وقتی آنجا رسیدم گفت: بزرگترین مشکل زندگی‌ام حل شد!

  با چشمانی تعجب‌زده نگاهش کردم. با انگشت به سقف اشاره کرد و گفت: یارو  یارو. . .

 گفتم: چی شده کاسپر؟ گفت: یارو خانه‌شو فروخت!

 برای لحظه‌ای نزدیک بود قلبم از حرکت بایستد. آقای کاسپر به سیگار برگش چند پک زد و تقریبا اتاق را پر دود کرد. بعد قاه قاه خندید و گفت: پسره آخرش فروخت به دختر خودم! به کاترین. کاترین و نوه‌هام بناست هفته‌ی آینده بیان بالا. حالا هر چقدر که میخوان بدوون! آدم از صدای پای نوه‌هاش اذیت نمیشه که هیچ، بلکه براش موزیکه. مگه نه؟

با سر تأیید کردم و خوشحال شدم. تا نزدیکیهای صبح پیشش ماندم. واقعاً نگرانی که از ذهن انسان بیرون بیاید، انسان موجود دیگری می‌شود. طبق معمول ساعتها از نفت گفت. از کشورهایی که در آنها بوده. از آنتیک‌هایش حرف زد.

همین دو روز قبل بود. حاضر نمی‌شد اجازه بدهد برگردم خانه. حالا امروز صبحِ به این زودی خانمش زنگ زده می‌گوید:

آقای کاسپرسکته کرده و مرده!

 می‌پرسم: کاترین چه شد؟  می‌گوید:

فردا بناست برود قولنامه را امضاء کند و تا هفته‌ی آینده خواهند آمد. اما من بدون کاسپر نخواهم ماند. اینجا را خواهم فروخت.