شخصیتهای صلح جو

 "در حماسه بلوچی اشخاصی وجود دارند که بر خلاف اطرافیان آتشین مزاج و تند خویشان دارای روحیات ملایم و صفاتی پسندیده هستند. آنان همیشه می کوشند تا از بروز اختلاف و شروع جنگ میان قبایل جلوگیری کنند. هرچند که دراین راه توفیق نمی یابند چون بنا به تقدیر روی دادن حوادثی چون جنگ و خونریزی اجتناب ناپذیر است . این افراد می توانند از سرداران جنگجو و یا ...

جاپاني سنگتراش

مرديا دراهين روچ چه كوها دوك كشّ اِت. كاری سكّ گران اَت. درد و رنجی باز كشّ اِت و ماجبي كمّـك گِپت. چه آ  ، ساهگرين كارا شادمان اَت. يك روچيا آيي دلا چست بيت و گؤشتي: « يا رؤدينوك!» چی بيتگ اَت كه مَنی مالداری كتيِن تا بتوانتين شرّين تهت روانا: « سهرين حريرين پردگاني چيرا بنشتينان!» مَلكی چه آزمانا اير آتك و گؤشتي « تيي دلئ مراد پوره بيت !» دوكتراش مالدار بيت و دولدارين تهت روانا سهرين پردگاني چيرا نِشت. اَچانكا شهرئ سلطان په اودان گؤست. بازين سواری آيي چَپّ و چاگردا روان اِتنت و طلاهين چتر آيي تاجدارين سرا روچَئ برانزاني ديمپان اَت. چه شاهي بند و بساتاني چارگا مالدارين مردئ دِلا طلاهين چتر و شاهي مركب و گاريئ حُبّ پاد آتك ، پدا آهی كشّ اِت و گؤشتي :« واهي كه من شاهي بيتينان!» پدا فرشته چه آزمانا اِير آتك كه: « تيي مراد پوره بيت!» په شاهي رسِت. بازين سواری آيي پشت و ديم و چاگردا روان اِتنت و طلاهين چترا تاجدارين سرا چه روچئ باپاني ديم كپتگ اَت. بلئ زمين چه روچئ تاپگا سچان اَت. كچّاني سبزي ستكنت. شاهئ ديم ملور ترّاِت چه روچئ زوراكيا حسّدئ لوهيگی جوش گپت. پدا په ناكامي اوپّارگا لگّ اِت كه : « اپسوز كه روچ ببيتينان!» مَلك چه آزمانا اير آتك كه :« روچ بی!» مردكو روچی بيت. برز و جهل ، راست و چپ هر نيمگا برانزئ سوچوكين برانزان كچّاني سبزگ سوتك اَنت. و شاهی مزاج گيمرت و بژنيگ بيت بلئ آناگها جَمبريا آيي و زمينئ نياما همديم بيت. دگه سوچوكين برانزان چه آ جمبرا نچّر اِتنت و په زمينا نرس اِتنت. زهر گپت كه چيا جمبِر چه آييا دد تر اِنت. دگه رندی پدا ناشاد بيت و آهی كشّ اِت كه:«اپسوز جمبری ببيتينان!» فرشته چه آزمانا اير آتك و گؤشتي : « هر چی لوتئ ببي!» اَنچو كه جمبر بيت . روچ و زمينئ نياما كنز اِت و روچی سچوكين برانزاني ديمپان بيت. كچّان پدا سبزگا لگّ اِتنت. جمبر هوری دلگين ترمپّان بدل بيت و په هاكئ پشتا ايری دات. كؤران آپ زورت و كاجه مان شيپ و درّ و دشتان رومبان بيت اَنت. كشاران لپاشان و رمگان رؤپان و بَران بيت انت... بلئ مزنين دوكی جوشين موجاني ديما اوشتاتگ ات و پادي سكّ اِتنت و سستی نه مَنِّت. دگه بَری پدا زهـر گپت و تواری جَت كه ای دوك په زورا چه من دد تر اِنت لوتان كه دوكی ببان. مَلَكا په آييا گؤشت كه هر چی لوتئ ببي.!... بلاهين تلاری بيت كه گوات و هؤر و روچا ژند كُت نكت و لهرين توپانانی ديما چه جاها نَكِنز اِت. آناگه بَزّگين مَردی گون تيشگ و آسنان در آتك و بَدّئ كپت. هنچو كه چُنت پَچكی چه چَكّا جدا بيت زهـر گِپت كه «ای دگه كئ بيت؟ گوشيگان چه منا هم زوراكتر اِنت!» پدا اپسوز و اندوهان وجودا جه جَت و آه كشّگا لگّـت كه :« اپسوز چو آييا ببان!» فرشته دگه بَری پدا چه آزمانا اير آتك و گؤشتي : « چو آييا ببئ» پدا سنگتراش بيت ... كاری سَكّ گران اَت... بازين دردي كشّ اِت... بلئ شادمان اَت.

(  نبيسوك« ادوارد دكر هلندي» بدل په بلوچي حاج صابر رئيسي)

نـُرنـد

و كُـرنـــد                                                                                                              

شنبه : مروچي لهتي قديمي سنگت

و همكلاسي مني ديما كپتنت ، ما سكّ وش حال بيتن ، بگوش وبكند، وتي دلاني زنگ اِن رتكنت . من جست كت شرّن من پلانيا نگندگاون (پلاني مني و مني دوستاني سنگت ات ) تماماني ديم تهار بيت يكيا گوشت : سوچي معتاد بيتگ : گوشتون : شمايي دگه مَسوچت بلّي ترياكا سوتكگ . شما اگه تونت ميلتي گيشتر به سوچيت .

يكشنبه : يكي چه مني نزيكين دوستان عادت كتگ كه اشيي دمبا ويل بدنت و دگري دمبا بگريت . مروچي من گوشت : ترا چه فايده رسيت چه ای كارا ؟ جوابي دات : ايدگه مني دمبا ويل ندينت . من زانت مروچي كه پرچيا لهتي مردم چو دم په دمب انت .

دوشنبه : ما كه هفته نامه چاپ كت لهتي دپ پچ بيت كه شما بس وتي عكسان چاپ كنت . شمَی انتقاد په سر و چمان بلَی شما هم چندكي نبشتانك راه بديت ما شمئ عكسان چاپ كنن (آگان عكسي توكا عينك دودي هم بجنت مشكل نه انت .)

سه شنبه : دگه ای شهرئ توكا كسي نيست انور بليدها مزانت ای بنده هدا من كندگايان كه چطور په آ قديمي رسم ورسومان كه هني ما و شما  شموشتگنت دلي سوچيت (بلئ وت تان هنگت نزانت كه چطور گون مرداكا بروت مچئ سرا ) يكيا گوشت : مچي مانتگ كه يكي بروت سري ! مئ لوگئ ديما يك مزاپتيگي هنگت زند گ انت.

چهارشنبه : پچيا چو عادتن كتگ كه دگراني كاران وتا قاضي بزانين . بازين مردمي من زانون كه تا وهدي يكي سلّين كاری كنگ انت هچ

نگوشنت ، بلئ هنچو كپيت چاتا ، گرا شر شودنتي پدا هشكي هم نكننت و گوشنت : ما نگوشت پلاني رسوا بيت ....

پنج شنبه : هنچو بانگئ توارا اشكنت زيت وتي ضبطئ آوازا كم كنت . رندا گوشيت : لبيك لاشريك بلئ انگت بانگ تمام نبيتگ ضبطئ آواز تُرند تر چست بيت ... نمازي اشت په پيرمردان كه  قبرا روگي انت . وت گوشيت : ما چي وهدي جوانن.

جمعه : مارا سنگتي هست انت كه گوشي گران انت . مروچي جمعه يا ما گوشت كمي وپسن بلئ هنچو واجه  آتك  لوگا ، واب چه مئ سرا شُت هچي، مني گوشي هم كر كتنت . گوشتون : ندرون  په تو من تيي گورا اون پچيا چو جاك جنئ

جمال ناصر ملازهي - نيكشهر

چکامه زیر را یکی از دوستان تازه آشنایم که خیلی برایش ارزش و احترام قایلم به من داد. البته من از او خواهش کردم که آن را برای انتشار در وبلاگم به من دهد و او نیز با همان خوشرویی همیشیگی اش قبول کرد. این دوست گرانسنگم آقای جمال ناصر ملازهی نام دارد . در آینده در جامعه ادبی کشور از او سخنهای بسیاری خواهیم شنید.

ميان گهواره مي جنبانم

در جايي ديگر تو را به خاك

مي سپارند .

كسي تو را حامله است

روزي ديگر

زنم مي شوي

ميان آغوشم  مي خوابي

و

 به بوسه هايم پاسخ مي گويي

در آن

سوي اين شبها

در روزي روشن

با خشني صداي مذكرت

فرمان مي دهي

آتش

اين را هم بگويم

مادر خرگوش هاي وحشي

شده اي

روزگاري تو مرا

حامله ايي

اين بار اما

بابا

صدايت مي كنم

جلوي آئينه اي هال

ريش هايت را مي زني

وزنت را

نمي دانم آنجا كجاست

تو پير زن جادوگر قبيله اي

با چشماني نارنجي

و نا انتها

در همان حال

همين الان خواهرت

به خانه بخت خواهد رفت

با من خداحافظي نمي كني برادر

امروز بود كه

ميان گلدان ما

خشك شده بودي

من اما

از راديو شنيدم

تو و هم پروازانت

از برفهايت

به صبحهاي داغ

و چاي

كوچ كردي

ديروز كه دهان موجها را مي بوسيدي

چقدر نرم شده بودي

كه با تو قلعه اي

درست كردم

چه كسي بود او

كه پا ، روي رد پاي تو گذاشت

آن حلقه مغرور دستش

حلق آويزت كرد

شايد فردا

من تو را

يا تو مرا

نوشته باشي

چه ازل مهرئ نميرين داستان ما بيتگن

دوستيئ ناما وفايئ سَرديان ما بيتگن

تبد و سوچكين لوارا سيركگين ڈنئ سرا

دوست دلارامين سَمين تيي گمان ما بيتگن

رنگراهان گاري و بيگواهيئ گڈي سيمسران

گورسيا تيي رسوكين كاروان ما بيتگن

وشنيتكان چاپ و چوگانی سر ات تيي گاريا

رپتنا تيي تهنا آس و اشكران ما بيتگن

نئ چراگ ما را نشانی هست نئ منزلی

گوستگين روچان بلئ تيي دزنشان ما بيتگن

چراگ لاشاري

مرك                                 

چونين ترسناك و مارشت دور ديوكين

گالي! چه آييئ اشكنگا مردما جانسوچين

مارشت چكّا  كپيت .كندگا چه لنتان دير كنت.

 وژدليا چه دلان بارت ، تهاري و ملوري كاريت.هزار رنگين فكر و انديش چماني ديما سرپ بند انت. زندماني گون مركا همگرنچ انت .دان زندماني مبيت مرك هم نبيت. دانكه مرك مبيت زندماني هم مان سرزمينا نبيت. چه آزمانئ مسترين استاران بگر دانكه زمينئ سرا كسترين چيزی دير و زيت مركئ شكار بنت. ﮈوك،جرّ و دار و ساهدار درست چو كتارا دنيايا كاينت و ديم په نيستیئ ديارا رهادگ بنت و شموشكاریئ كُنديا هاك و دنز بنت.زمين بی كمار وتي تُـر ورگا مان بی آسرين آزمانا رندگيري كنت. طبيعت پشت كپتگيناني سرا زندا بنگيج كنت، روچ نور گواريت،كوش كَشّيت،پلّان هوايا وشبو كن انت، آزمان بچكنديت و زمين رودينيت، مرك گون وتي كلندين داسا زندی جوهانا رون و موش كنت. مرك دراهين هستيا يك چميا چاريت و آياني تقديرا يكی كنت. نه هستومند جاه كاريت و نه كه پندوك. نئ جهلی و نئ برزي و مان تهارين ويرندانا بني آدم، جرّ و دار و جناورا كش مان كش واپينيت. مان مانشانا(قبرستانا) انت كه هونوارين ناشر چه وتي ظلم و زوران دست كش بنت.بی گناه لت و كُت  نبيت نئ زوراك هست و نئ كه بزّگ. كسان و مزن مان يك شيركنين وابی وش واب انت. چونين ساكمين و وشين وابی كه گور بامئ روا نگندنت.زندئ جاك و سَلوات و شور و شارا نه اشكننت په زندمانيئ درد و رنجان گهترين پردگ انت. حرص و هوسئ جمبلاسين آس مِريت. دراهين ای جنگ و جيره ، كشت و كشار ، دِرّ و دوچ و كش و چيّلّ و انسانئ وت ستائي هاكئ تهارين و سارتين سينگا مان تهارين قبرا ايرماد بنت و انسرنت. اگر  مرك مبيتين درستان اومان كت.نا اميتين پرياتان آسمان سر زرت وطبيعت اش پِت و نالَت كت.اگان زندماني اوشتاتين چون ناوش وترسناك ات.وهدی كه زندئ سكّ و مشكلين چكاّسا ورناييئ مردم گلائين چراگ كشتگ انت ، مهربانيئ سرچمگ هُشتگ.سارتي ، تهاري و سِلّي انسانئ سرا كپتگ هما انت كه توجيلی بيت هما انت كه چنگين اندامان ، كِرچكين ديما رنجورين بدنا مان آرامئ وابجاها اير دات. او مرك؛ تو چه زندئ غم و اندوهان كم و آيان چه كوپگان زيرئ. سيه رو چ و بی نصيبين سرگردانا بر جاه و بر قرار كنئ . تو پرس و سيگ و نا اميتیئ آب حياتئ.اَرس گوارين چمّاني اَرسان پهك كنئ تو چو مهربانين ماتیئ كه وتي چُكّا گد چه گوات و آهرّين روچی وتي همبازان گريت و دلا داريت و واپينيت. تو تهلين ، گسّوكين و دروگين زندمانی نَيئ كه بني آدما په گمراهيا بارت و مان بيمناكين بُـد آپی اُگاريتی . توئ كه په انسانئ وت پسندي ، حرص و ضلالت و چم تنكیا كندئ و آييئ سلّين كاران پردگ كنئ . كئ انت كه تيي زهر اَوارين شرابي نتنگتگ. انسانا تيي دروشم ترسناك كتگ و چه تيي دستا شزاريگ انت. ماهين پرشتگا چه زهرا پرّين شيطانی زانت. پرچيا چه تو هَزيت ؟ پرچا ترا بهتان جنت و رَد دات. تو روچئ روشنين برانزئ بلئ ترا تهاري زانت . تو شادمانيئ مباركين آوازئ بلئ تيي درگاها نالَنت تو سيگ و پرسئ كاسد نيئ. تو ملورين دلاني درمانئ تو اُميتئ دريگا په نا اميتان پچ كنئ تو چه زندئ ژندين و بزگين كاروانا مهمان جلّي كنئ. آيان چه راهئ درد و رنج و ژنديان ركّّينئ تو ساﮌايگ كرزئ. ترا  نميرانين زندی هست.

عبدالوهاب ايران نژاد – چابهار

كمال هان هوت شاعر بزرگ حماسي بلوچستان

استاد حاج كمال هان هوت فرزند مراد در سال 1320 هجري شمسي در روستاي لاتيدان از توابع دشتياري در يك خانواده كشاورز به دنيا آمد. وي از موسقيدانان بزرگ بلوچستان و خواننده و نوازنده تَنبيرگ (سه تار) است .

سبك خوانندگي وي پهلواني است كه از اصيل ترين و قديمي ترين سبك موسيقي بلوچي است كه در بلوچستان رايج است.

استاد در همان دوران پانزده سالگي شوق و علاقه به شعر و شاعري داشته و شعر مي سروده است . استاد كمال هان هوت براي مردم بلوچستان نامي آشناست و دست كم در هرخانه حداقل يك كاست از هنرنمايي وي يافت مي شود .

وي تاكنون حدود دويست قطعه شعر حفظ دارد . شهرت وي علاوه بر بلوچستان در خارج از كشور در نزد فرهنگ دوستان شعر و شاعري بلوچ نفوذ كرده و تاكنون در كشورهاي همجوار و حوزه خليج فارس به اجرا پرداخته است و براي اجراي هنرش به بسياري از كشورهاي ديگر هم سفر كرده است. وي بيشتر در مجالسعروسي و جشنها و مولودي خواني به خوانندگي مي پردازد و كاستهاي بيشماري را تاكنون روانه بازار كرده است

گردآوري الياس ملازهي از شهرستان نيكشهر

داستان میرک

  میرک فرزند شاه محمد از طایفه رئیسی و یکی از خانواده های قدیمی ساکن در پیردان (بخش سرباز) است . نام میرک در اصل کوتاه شده ی میرم خاتون است.او را میرگل هم می نامیده اند.در دیوان عزت نام او به شکل مهرک ،مهرگل و مهرجان نیز آمده است.

زیبایی میرک در منطقه زبانزد همه بوده و با اینکه خواستگاران بسیاری از حکام و طوایف گوناگون داشته بوده ، هر کسی را پسند نمی کرده است .در آنجا رسم براین بوده است که از دختر نیز سوال می کنند که آیا خواستگار را به همسری خود قبول دارد یا نه ،حتی دیدن متقابل آنها را موافق و شرع می دانند.ملا فاضل (وفات 1232هجری شمسی ) ، از شاعران بزرگ بلوچ ،از طایفه رند و از اهالی مند که امروزه در بلوچستان پاکستان قراردارد،با شنیدن وصف زیبایی میرک برای خواستگاری به پیردان نزد پدر او شاه محمد می شتابد.پدر میرک نظر او را خواستار می شود،اما میرک ملا فاضل را،به دلیل اینکه سن زیاد یداشته و از سیمای خوشی نیز برخوردار نبوده است،نمی پذیرد.ملافاضل با اندوه فراوان به دیار خود باز می گردد و از آنجا به وسیله ی یک کپوت (قمری )شعری عاشقانه برای میرک به پیردان می فرستد که از اشعار زیبای بلوچی درباره ی میرک است.

پس از ملا فاضل نوبت می رسد به ملا عزت پنجگوری ،از طایفه ی ملازهی ها و از اهالی پنجگور بلوچستان که آنجا نیز امروزه در بلوچستان پاکستان قرار دارد.برخلاف ملا فاضل،ملا عزت شاعری است جوان و خوش سیما.او نیز با شنیدن آوازه ی میرک راهی پیردان می شود و هنگامی که سوار بر اسب از رودخانه ی نزدیک خانه ی میرک می گذرد،با چند دختر در حال آبتنی روبرو می شود که میرک و چندتن ازخدمه ی او بوده اند.کنیزان می گریزند و میرک با چرخاندن بدن خود با موهای بلندش صورت و اندامش رامی پوشاند.ملا عزت ،پس از اینکه از طریق اهالی روستا می فهمد این دختر همان میرک بوده است ،شیفتگی اش دوچندان می گردد و به خواستگاری میرک می رود .شاه محمد(پدر میرک)خبر خواستگاری ملا عزت شاعر جوان و خوش سیما را به میرک می دهد و نظر او را در این باره می پرسد.میرک غلامانی را برای دیدن عزت می فرستد که از او نشانی هایی برایش بیاورند و پس از آن به ازدواج باعزت رضایت می دهد.در بلوچستان رسم است که پس از خواستگاری هدایایی از قبیل طلا و پول به عنوان نشانه به خانواده ی دختر می دهند تا تدارک چیزهای دیگر را ببینند.عزت نیز برای نشانه  بیست مثقال طلا و ده تومان پول به پدر او می دهد و برای آوردن لباس و طلا و جواهر و تدارک عروسی به دیار خود باز می گردد. از پیردان تا پنجگور با اسب چند روز راه است. در این مدت میرک بیمار شده و درست شب پیش از بازگشت عزت به پیردان در می گذرد. هنگامی که عزت به پیردان می رسد صدای بیل و دیلم را از پشت مسجد می شنود . وقتی سبب آن را جویا می شود به او می گویند که میرک در گذشته و در حال دفن کردن اویند. عزت گویی همه ی هستی اش را از او گرفته باشند، چنان آشفته و پریشان می شود که چند روز بر مزار او می گرید و سپس نا امید و در هم شکسته به موطن خود پنجگور باز می گردد.